वास्तु भनेको के हो?
वास्तुशास्त्र (Vastu Shastra) एक प्राचीन भारतीय वास्तुकला विज्ञान हो जसले भवनहरूको डिजाइन, लेआउट, मापन, भूमि तयारी, स्थान व्यवस्था र ज्यामितीय संरचनालाई निर्देशित गर्दछ। यो संस्कृत शब्द "वास्तु" (वास गर्नु) र "शास्त्र" (विज्ञान) बाट बनेको छ, जसको अर्थ "वासस्थानको विज्ञान" हुन्छ। यो ५,००० वर्षभन्दा पुरानो परम्परा हो जसले मानव जीवनलाई प्रकृतिका पाँच तत्वहरू—पृथ्वी (Earth), जल (Water), अग्नि (Fire), वायु (Air) र आकाश (Space)—सँग जोडेर सद्भाव कायम राख्ने लक्ष्य राख्छ।

वास्तुशास्त्र (Vastu Shastra) एक प्राचीन विज्ञान र कला हो। जसलाई आधुनिक समयको आर्किटेक्चर (वास्तुकला) को प्राचीन स्वरुप मान्न सकिन्छ। 'वास्तु' शब्दको शाब्दिक अर्थ हो "बस्नयोग्य भूमि" वा "निवास"। यो संस्कृतको 'वस्' धातुबाट बनेको हो, जसको अर्थ बस्नु भन्ने हुन्छ। यस शास्त्रको मुख्य उद्देश्य प्रकृतिका यी शक्तिहरूसँग सामञ्जस्य स्थापित गर्दै बासस्थानको सकारात्मक ऊर्जा बढाउनु र नकारात्मक ऊर्जा कम गर्नु हो, जसले त्यहाँ बस्ने व्यक्तिहरूलाई सुख, शान्ति, समृद्धि र स्वास्थ्य प्रदान गर्दछ।

वास्तुशास्त्र प्राचीन विज्ञान हो। यजुर्वेदको स्थापत्य अध्यायमा वास्तु शिल्पशास्त्रको वयान छ। वास्तु शिल्पशास्त्रलाई दुई भागमा बाँडिएको छ― देवशिल्प र मानवशिल्प। देवशिल्पमा मठमन्दिर, यज्ञशाला आदि धार्मिक संरचना निर्माण विधि सुझाइएको छ भने मानवशिल्पमा आवासीय भवनका विभिन्न कक्षहरू बनाउँदा ख्याल गर्नुपर्ने दिशा र कोणहरूबारे सविस्तार उल्लेख छ। यसले घर कसरी निर्माण गर्नुपर्छ भन्ने ज्ञान सिकाउँछ। वास्तुशास्त्रको पालन गरी बनाइएको घरमा बस्दा सुख, शान्ति एवं समृद्धि प्राप्त हुन्छ। यस्तो घरमा बस्दा उत्साह, उमङ र उल्लासको अनुभूति हुन्छ। वास्तुशास्त्रमा घरको कुन भाग कस्तो हुनुपर्छ भन्ने जानकारी दिइन्छ।

वास्तुका १८ प्रवर्तक ऋषिहरू
१. भृगु, २. अत्रि, ३. वशिष्ठ, ४. विश्वकर्मा, ५. मय, ६. नारद, ७. नग्नजित्, ८. विशालाक्ष, ९. पुरन्दर (इन्द्र), १०. ब्रह्मा, ११. कुमार, १२. नन्दीश, १३. शौनक, १४. गर्ग, १५. वासुदेव, १६. अनिरुद्ध, १७. शुक्र र १८. बृहस्पति

पौराणिक उत्पत्ति कथा
ग्रन्थहरूका अनुसार एक विशाल मानव आकृतिको उत्पत्ति भयो जसले संसारलाई ढाक्यो। देवताहरूको आग्रहमा ब्रह्माजीले त्यो विशाल पुरुषाकृतिलाई उँधो मुख गरी थिच्न लगाए। त्यस आकृतिले अन्याय भएको गुनासो गरेपछि ब्रह्माजीले त्यसलाई 'वास्तुपुरुष' भनी वरदान दिए र कुनै पनि भवन, मन्दिर, सहर आदि निर्माण गर्दा उनको पूजा गर्नुपर्ने र उनको शरीरका अङ्गहरूमा नकारात्मक असर नपर्ने गरी निर्माण गर्नुपर्ने विधि बनाए।

1. स्वास्थ्यमा प्रभावः सही वास्तु भएको घरमा बस्ने व्यक्तिहरू स्वस्थ रहन्छन्। उदाहरणको लागि, शयनकक्ष नैऋत्य दिशा (दक्षिण-पश्चिम) मा हुनुपर्छ जहाँ पृथ्वीको गुण बढी हुन्छ र यसले शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्य राम्रो राख्छ।
2. मानसिक शान्तिः सही दिशामा बनेको कोठा र सही रंगको प्रयोगले मानिसको मनोभावमा सकारात्मक असर पुर्याउँछ। शयनकक्षमा मन्द किसिमको क्रिम, सेतो र गुलाबी रंगले माया, आकर्षण र सकारात्मक सोच बढाउन सहयोग गर्दछ।
3. आर्थिक समृद्धिः वास्तुअनुसार बनेको घर वा कार्यालयमा आर्थिक समृद्धि प्राप्त हुन्छ। पूर्व दिशालाई सबैभन्दा खुला राख्नु पर्छ किनभने यो सूर्योदयको दिशा हो र सुख-समृद्धि कारक मानिन्छ।
4. पारिवारिक सुखः वास्तुअनुसार बनेको घरमा पारिवारिक कलह कम हुन्छ। विभिन्न दिशामा फरक-फरक कोठाको व्यवस्था गरिन्छ जसले परिवारका सदस्यहरूबीच सुमधुर सम्बन्ध कायम राख्न मद्दत गर्दछ।
5. आध्यात्मिक विकासः घरको पूर्व वा उत्तर-पूर्व (ईशान) दिशामा पूजाकोठा बनाउनाले आध्यात्मिक उन्नति हुन्छ।

वास्तुका मुख्य सिद्धान्तहरू

1. दिशाहरूसँग जोडः वास्तुमा आठ दिशाहरू (उत्तर, दक्षिण, पूर्व, पश्चिम, उत्तर-पूर्व, उत्तर-पश्चिम, दक्षिण-पूर्व, दक्षिण-पश्चिम) को विशेष महत्त्व छ। उदाहरणका लागि, पूर्व दिशा सूर्योदयसँग जोडिएको हुन्छ जसले ऊर्जा र स्वास्थ्यलाई प्रभावित गर्दछ। प्रत्येक दिशाले जीवनका विभिन्न पक्षहरू जस्तै धन, स्वास्थ्य, सम्बन्ध आदिलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।
2. प्राकृतिक ऊर्जासँग सद्भावः यो भवनहरूलाई सूर्यको किरण, हावा, गुरुत्वाकर्षण र अन्य प्राकृतिक शक्तिहरूसँग मिलाएर बनाउने कला हो। यसले यन्त्र (ज्यामितीय आकार), सममिति र दिशात्मक मिलानलाई प्रयोग गर्दछ।
3. उद्देश्यः घर, मन्दिर, शहर वा कार्यालयहरूमा सकारात्मक ऊर्जा (प्राण ऊर्जा) प्रवाह गराउनु र नकारात्मक ऊर्जालाई रोक्नु। यो फेंग शुई जस्तै छ तर भारतीय हिन्दू परम्परामा आधारित। आधुनिक समयमा यसलाई पर्यावरणीय डिजाइनसँग जोडेर हेर्न सकिन्छ, जसले भवनहरूलाई स्वस्थ र ऊर्जावान बनाउँछ।
4. वास्तुका उदाहरणहरूः घरको मुख्य ढोका पूर्व वा उत्तरतिर राख्नु, शयनकक्ष दक्षिण-पश्चिममा राख्नु, आदि। यो केवल अन्धविश्वास होइन, बरु वैज्ञानिक रूपमा सूर्यको प्रकाश र हावाको प्रवाहलाई ध्यानमा राखेर बनाइएको सिद्धान्त हो।

वास्तुको महत्त्व
वास्तुशास्त्रको महत्त्व जीवनका हरेक पक्षमा छ किनकि यसले मानव र वातावरणबीच सद्भाव कायम राख्छ। यसलाई पालना गर्दा निम्न फाइदाहरू हुन्छन्ः

1. सकारात्मक ऊर्जा प्रवाहः वास्तुले घरमा प्राकृतिक शक्तिहरूसँग मिलान गरेर सकारात्मक ऊर्जा बढाउँछ, जसले तनाव कम गर्छ र शान्ति प्रदान गर्दछ। उदाहरणका लागि, सही दिशामा राखिएका कोठाहरूले सूर्यको प्रकाश बढाउँछ, जसले स्वास्थ्य सुधार्छ।
2. स्वास्थ्य र समृद्धिः यो स्वास्थ्य, धन, सम्बन्ध र आध्यात्मिक विकासलाई बढावा दिन्छ। वास्तु अनुसार बनेको घरमा रोग कम हुन्छ, व्यापार फस्टाउँछ र पारिवारिक सद्भाव रहन्छ।
3. आध्यात्मिक र मानसिक लाभः यसले आन्तरिक शान्ति र अध्यात्मिक उन्नति ल्याउँछ। भवनहरूमा हावा र प्रकाशको राम्रो व्यवस्था गर्दा मानसिक स्वास्थ्य राम्रो हुन्छ।
4. पर्यावरणीय सन्तुलनः यो पाँच तत्वहरूसँग जोडिएकाले पर्यावरण संरक्षणमा सहयोग गर्दछ। उदाहरणः पानीको स्रोत उत्तर-पूर्वमा राख्नुले जल संरक्षणलाई प्रोत्साहन दिन्छ।

वास्तु किन हेर्ने?
वास्तु हेर्नु भनेको निर्माण अघि वा घर खरिद गर्दा भूमि, दिशा र ऊर्जाको जाँच गर्नु हो। यसलाई किन हेर्ने भन्ने कारणहरूः

1. नकारात्मक प्रभाव रोक्नः यदि भूमि वा भवनको दिशा गलत छ भने, यसले स्वास्थ्य समस्या, आर्थिक हानि वा पारिवारिक कलह निम्त्याउन सक्छ। वास्तु जाँचले यस्ता दोषहरू पहिचान गर्दछ।
2. सही भूमि छनोटः निर्माण अघि भूमिको ऊर्जा जाँच्नु आवश्यक छ। उदाहरणः ढलान वा दिशाले ऊर्जा प्रभावित हुन्छ।
3. दीर्घकालीन लाभः वास्तु हेर्दा घरमा सकारात्मक ऊर्जा प्रवाह हुन्छ, जसले जीवन सफल बनाउँछ।
4. आधुनिक सन्दर्भः आजकल वास्तुले पर्यावरणीय कारकहरू जस्तै सूर्यको प्रकाश र हावालाई ध्यानमा राख्छ, जसले ऊर्जा बचत गर्दछ।
5. व्यक्तिगत विकासः यसले आध्यात्मिक र मानसिक शान्ति दिन्छ, जसले निर्णय क्षमता बढाउँछ।

वास्तु किन मिलाउने?
वास्तु मिलाउनु भनेको दोषयुक्त भवन वा भूमिलाई सिद्धान्त अनुसार सुधार्नु हो। यसलाई किन मिलाउनेः

1. दोष सुधारः यदि मुख्य ढोका गलत दिशामा छ वा कोठाहरूको व्यवस्था गलत छ भने, यसले नकारात्मक ऊर्जा निम्त्याउँछ।
2. ऊर्जा सन्तुलनः मिलाउँदा पाँच तत्वहरूको सन्तुलन कायम हुन्छ, जसले स्वास्थ्य र धन बढाउँछ। उदाहरणः दर्पण वा रंगहरू प्रयोग गरेर ऊर्जा परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
3. समृद्धि बढाउनः वास्तु मिलाउँदा व्यापार, नोकरी वा सम्बन्धमा सुधार आउँछ।
4. परिवर्तनशीलताः पुरानो घरमा पनि सानो परिवर्तन जस्तै फर्निचरको स्थानान्तरणले लाभ दिन्छ। आधुनिक वास्तु विशेषज्ञहरूले यसलाई वैज्ञानिक रूपमा लागू गर्दछन्।
5. शान्ति र सफलताः मिलाउँदा घरमा सद्भाव रहन्छ, जसले जीवनका लक्ष्यहरू सजिलै प्राप्त हुन्छन्।

वास्तु अनुसार माटो परीक्षण कसरी गर्ने?
वास्तुमा माटो (भूमि) को परीक्षण निर्माण अघि अनिबार्य छ किनकि माटोले ऊर्जा, स्थिरता र समृद्धि प्रभावित गर्दछ। प्राचीन विधिहरू निम्न छन् (यी प्रतीकात्मक र व्यावहारिक छन्; आधुनिक समयमा माटो इन्जिनियरिङ टेस्टसँग जोड्न सकिन्छ):

1. खाडल परीक्षण (Pit Test): भूमिमा हातको लम्बाइ, चौडाइ र गहिराइको खाडल खन्नुहोस्। त्यसपछि त्यही माटोले खाडल भर्नुहोस्ः
   1. यदि माटो बढी भयो भने, भूमि शुभ (असल) छ।
   2. यदि ठीकठीक भयो भने, सामान्य छ।
   3. यदि कम भयो भने, अशुभ छ। यो परीक्षणले माटोको घनत्व र स्थिरता जाँच गर्दछ।
2. पानी परीक्षण (Water Test): उही खाडलमा सूर्यास्तपछि पानी भर्नुहोस्। यदि भोलिपल्ट बिहानसम्म पानी रह्यो भने, भूमि शुभ छ (रोगमुक्त र समृद्धि दिने)। यदि पानी सुक्यो भने, अशुभ छ। यो माटोको जल अवशोषण र ऊर्जा जाँच गर्दछ।
3. रंग, गन्ध र स्वाद परीक्षण (Sensory Test): माटोको रंग (सेतो, पहेँलो, कालो), गन्ध (मिठो वा कटु) र स्वाद (मिठो, अमिलो) जाँच्नुहोस्। उदाहरणः सेतो माटो ब्राह्मणहरूका लागि शुभ, कालो क्षत्रियहरूका लागि। यो प्राचीन हो, तर आधुनिकमा माटोको उर्वरता जाँचसँग मिल्छ।
4. घनत्व परीक्षण (Density Test): माटो खुकुलो वा सुख्खा छ कि जाँच्नुहोस्। मजबुत माटोले भवनलाई समर्थन दिन्छ। आधुनिक टेस्ट जस्तै Standard Penetration Test (SPT) वास्तुसँग मिल्छ।
5. अन्य टिप्सः भूमि कब्रिस्तान वा प्रदूषित नहोस्। ढलान उत्तर-पूर्वतिर हुनु राम्रो। यदि दोष छ भने, वास्तु विशेषज्ञसँग सल्लाह लिनुहोस्।
   यी विधिहरू प्राचीन छन् तर प्रभावकारी। निर्माण अघि विशेषज्ञसँग जाँच्नु उत्तम हुन्छ।

वास्तुका दिशा सिद्धान्तहरू

1. वास्तुशास्त्रका दिशा सिद्धान्तहरू वास्तुको सबैभन्दा आधारभूत र महत्त्वपूर्ण भाग हुन्। वास्तुशास्त्र पूर्ण रूपमा आठ दिशाहरू (अष्टदिशा) मा आधारित छ, जसलाई अष्टदिकपाल पनि भनिन्छ। यी दिशाहरूले प्राकृतिक ऊर्जा (प्राण), पञ्चतत्व (पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश) र जीवनका विभिन्न पक्षहरूसँग जोडिएका हुन्छन्।
2. वास्तु अनुसार प्रत्येक दिशाको आफ्नै स्वामी देवता, तत्व र प्रभाव हुन्छ। सही दिशामा सही कार्य वा संरचना राख्दा सकारात्मक ऊर्जा प्रवाह हुन्छ, जसले स्वास्थ्य, धन, सम्बन्ध, शिक्षा, करियर र समग्र सुख-शान्ति बढाउँछ। गलत दिशामा राख्दा दोष (वास्तुदोष) उत्पन्न हुन्छ, जसले समस्या निम्त्याउँछ।

वास्तुका आठ दिशाहरू
चार मुख्य दिशाः पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण
चार विदिशा/कोणः उत्तर-पूर्व, दक्षिण-पूर्व, दक्षिण-पश्चिम, उत्तर-पश्चिम हुन्छन्।

पूर्व दिशा (East Direction)

1. स्वामी देवताः इन्द्र (देवराज) र सूर्य
2. तत्वः अग्नि र प्रकाश
3. महत्त्वः सूर्योदयको दिशा, नयाँ ऊर्जा, जीवनशक्ति, शिक्षा, आत्मज्ञान, स्वास्थ्य र प्रगतिको प्रतीक। यो दिशालाई सबैभन्दा शुभ मानिन्छ।
4. सिफारिसः मुख्य ढोका, पूजा कोठा, अध्ययन कक्ष, बालकनी वा झ्यालहरू पूर्वतिर राख्नु उत्तम। पूर्वमा कुनै रोकावट (रूख, भवन) हुनु हुँदैन।
5. दोषः पूर्व बन्द वा अँध्यारो भए स्वास्थ्य र प्रगतिमा बाधा आउँछ।

पूर्व दिशामा खुला स्थान तथा प्रवेशद्धार भयो भने गृहस्वामीको उमेर लामो, मान-सम्मान तथा सुख-शान्ति प्राप्त हुन्छ। यो दिशा भूमिको तल्लो भागमा हुनुपर्छ। बरन्डा, ढोका, झ्याल, बास बेसिन आदि यो दिशामा बनाउनुपर्छ। बालबालिकाहरूले यो दिशातर्फ फर्केर अध्ययन गरे सकारात्मक परिणाम आउँछ। पूर्वमा वास्तु दोष भए सूर्ययन्त्रको स्थापना गर्नुपर्छ। सूर्यलाई अर्घ दिनुपर्छ। सूर्यको उपासना गरी पूर्व ढोकामा मंगलकारी तोरण झुन्डाउनुपर्छ।

उत्तर दिशा (North Direction)

1. स्वामी देवताः कुबेर (धनका देवता)
2. तत्वः जल र समृद्धि
3. महत्त्वः धन, व्यापार, करियर, आर्थिक समृद्धि र अवसरहरूको दिशा।
4. सिफारिसः कार्यालय, स्टोर रुम, पानीको ट्याङ्की वा उत्तरतिर झ्यालहरू राम्रो र उत्तरमा जमिन होचो हुनु शुभ।
5. दोषः उत्तरमा भारी संरचना राख्दा धन हानि वा करियरमा समस्या।

दक्षिण दिशा (South Direction)

1. स्वामी देवताः यम (नियन्त्रण र अनुशासन)
2. तत्वः पृथ्वी र स्थिरता
3. महत्त्वः स्थिरता, प्रतिष्ठा, सामाजिक सम्मान, अनुशासन र पारिवारिक सुरक्षा।
4. सिफारिसः मुख्य भवनको भार, मास्टर बेडरुम, भारी फर्निचर दक्षिणतिर राख्नु राम्रो र दक्षिणमा उच्च पर्खाल वा पहाड शुभ।
5. दोषः दक्षिण खुला वा कमजोर भए स्थिरता हुँदैन।

दक्षिण दिशामा खुलापन हुनुपर्छ। यो ठाउँमा कुनै प्रकारको खाल्टो अथवा चर्पी हुनुहुँदैन। यो दिशामा भवन अग्लो ठाउँमा छ भने गृहस्वामीलाई सुख, समृद्धि र निरोगी राख्छ। यो दिशा धन राख्न उपयुक्त मानिन्छ। दक्षिण दिशामा वास्तुदोष छ भने घर वा ढोकामा मङ्गलकारी तोरण झुन्डाउनुपर्छ। यहाँ सुँड भएको गणेश पनि झुण्ड्याउन सकिन्छ। यहाँको वास्तु दोष मेट्न हनुमान तथा भैरवको उपासना लाभदायक हुन्छ।

पश्चिम दिशा (West Direction)

1. स्वामी देवताः वरुण (जलका देवता)
2. तत्वः वायु र परिपक्वता
3. महत्त्वः ज्ञान, स्थायित्व, परिपक्वता तर केही नकारात्मक प्रभाव पनि।
4. सिफारिसः अतिथि कोठा, भण्डारण, शौचालय वा फोहोर फाल्ने ठाउँ पश्चिमतिर राख्न सकिन्छ।
5. दोषः मुख्य ढोका वा महत्त्वपूर्ण कोठा पश्चिममा राख्दा नकारात्मक ऊर्जा बढ्छ।

पश्चिम मा भवन वा भूमि तुलनात्मक रूपमा अग्लो भए घरका सबै सदस्यले सफलता र यश प्राप्त गर्छन्। भोजन कक्ष, शौचालय आदि यो दिशामा बनाउनुपर्छ। पश्चिममा वास्तु दोष भए घरमा वरुणयन्त्र स्थापना गर्नुपर्छ।

उत्तर-पूर्व (ईशान कोण / North-East Direction)

1. स्वामी देवताः ईश्वर/शिव वा ब्रह्मा
2. तत्वः आकाश र पवित्रता
3. महत्त्वः सबैभन्दा पवित्र दिशा, आध्यात्मिकता, ज्ञान, शान्ति, स्वास्थ्य र समृद्धिको लागि उत्तम। यसलाई "भगवानको दिशा" भनिन्छ।
4. सिफारिसः पूजा कोठा, पानीको स्रोत (कुवा, ट्याङ्की), ध्यान कक्ष वा खुला स्थान ईशानमा राख्नु अनिबार्य। यो कोण सधैं सफा र खुला राख्नु पर्छ।
5. दोषः ईशानमा शौचालय, भारी वस्तु वा बन्द भए जीवनमा ठूलो हानि।

दक्षिण-पूर्व (आग्नेय कोण / South-East Direction)

1. स्वामी देवताः अग्नि
2. तत्वः अग्नि
3. महत्त्वः ऊर्जा, शक्ति, खाना र स्वास्थ्यसँग जोडिएको।
4. सिफारिसः भान्साघर (किचन) आग्नेयमा राख्नु उत्तम।
5. दोषः आग्नेयमा पानी वा शौचालय राख्दा स्वास्थ्य समस्या।

दक्षिण-पूर्व दिशामा अग्निसँग सम्बन्धित कार्य गर्नुपर्छ। किचन, ट्रान्सर्फमर, जेनेरेटर आदि यो दिशामा राख्नुपर्छ। यसका साथै यो दिशामा काम गर्नेको कोठा, शौचालय आदि बनाउन सकिन्छ। यसमा वास्तु दोष भए मङ्गलका लागि ढोकामा मङ्गलकारी यन्त्र राख्नुपर्छ। गणेशको पूजा गर्नुपर्छ। ढोकाको बाहिरी एवं भित्री भागमा हरियो रंगको गणेश स्थापना गर्नुपर्छ।

दक्षिण-पश्चिम (नैऋत्य कोण / South-West Direction)

1. स्वामी देवताः पितृ वा राक्षस
2. तत्वः पृथ्वी
3. महत्त्वः स्थिरता, सम्बन्ध, सुरक्षा र पारिवारिक सद्भाव।
4. सिफारिसः मास्टर बेडरुम वा भारी संरचना यहाँ राख्नु राम्रो।
5. दोषः यो कोण कमजोर भए सम्बन्ध बिग्रन्छ।

दक्षिण-पश्चिम दिशामा परिवारको मुलीको कोठा हुनुपर्छ तर भुलेर पनि काम गर्नेहरू बस्ने कोठा यो दिशामा बनाउनुहुँदैन। मेसिन तथा क्यास काउन्टर पनि यही दिशामा बनाउनुपर्छ। यो दिशालाई खुल्ला छाड्नुहुँदैन। यहाँ झ्याल बनाउनुहुँदैन। वास्तु दोष भए घरमा राहु यन्त्र स्थापना गरी पूजा गर्नुपर्छ। प्रवेशद्बारमा सुन्तला रंगको गणेश स्थापना गर्नुपर्छ।

उत्तर-पश्चिम (वायव्य कोण / North-West Direction)

1. स्वामी देवताः वायु
2. तत्वः वायु
3. महत्त्वः यात्रा, सम्बन्ध, अतिथि र परिवर्तन।
4. सिफारिसः अतिथि कोठा, बच्चाको कोठा वा स्टोर रुम यहाँ।
5. दोषः वायव्यमा समस्या भए सम्बन्ध र यात्रामा बाधा।

उत्तर-पश्चिम दिशामा गोठ, बेडरुम, ग्यारेज आदि बनाउनुपर्छ। काम गर्नेहरूको कोठा पनि यही दिशामा हुनुपर्छ। वायव्यमा वास्तु दोष भए ढोकाको भित्री तथा बाहिरी भागमा सेतो गणेश वा श्रीयन्त्र स्थापना गर्नुपर्छ। घरमा चन्द्रयन्त्र राख्नुपर्छ।

केही महत्त्वपूर्ण कुराहरू

1. सबैभन्दा शुभ दिशाहरूः पूर्व र उत्तर सकारात्मक ऊर्जा प्रवाहका लागि यसलाई सधैं खुला, सफा र उच्च राख्नु।
2. भवनको ढलानः उत्तर-पूर्वतिर होचो र दक्षिण-पश्चिमतिर अग्लो हुनु राम्रो।
3. मुख्य ढोकाः पूर्व वा उत्तरमा राम्रो।
4. ब्रह्मस्थान (घरको मध्य भाग): खुला वा हल्का राख्नु, भारी वस्तु नराख्नु।

प्रवेशद्बार
प्रमुख प्रवेशद्बार अत्यन्त सुशोभित हुनुपर्छ। यसले प्रतिष्ठा बढाउँछ। प्रमुख प्रवेशद्बार अन्य ढोकाभन्दा अग्लो तथा ठूलो हुनुपर्छ। प्रवेशद्बारमा तोरण बाँध्नुपर्छ। यसो गर्दा देवी-देवता खुसी भै घरमा शान्ति छाउँछ। पर्खालको पूर्व र उत्तरतर्फ प्रमुख गेट भए समृद्धि र ऐश्वर्य प्राप्त हुन्छ। ढोका राम्रोसँग खुल्ने तथा कुनै आवाज ननिस्कने हुनुपर्छ। घरको कुनै पनि ढोका धरातलभन्दा तल हुनुहुँदैन। नैऋत्य र वायव्य कोणमा द्बार बनाउनुपर्छ। ढोका आफै खुल्ने-बन्द हुने हुनुहुँदैन।

पूजास्थल
घरमा कुलदेवताको चित्र हुनु अत्यन्त शुभ मानिन्छ। यसलाई पूर्व वा उत्तर भित्तामा झुन्डाउनुपर्छ। पूजाघरको द्बार टिन वा फलामको हुनुहुँदैन। आश्विन महिनामा दुर्गा माताको मन्दिर स्थापना गर्नु शुभ मानिन्छ। यसबाट पुण्य प्राप्त हुन्छ। घरमा एक बित्ताभन्दा ठूलो पत्थरको मूर्ति स्थापना गर्नाले गृहस्वामीलाई सन्तान प्राप्त हुँदैन। पूजा कोठा शयन कक्षमा बनाउनुहुँदैन। पूजाकोठा शौचालयको ठीक माथि वा तल हुनुहुँदैन। घरमा शिवलिङ्ग, तीन गणेश, दुई शंख, दुई सूर्यका प्रतिमा, तीन देवीका प्रतिमा, दुई गोमती चक्र र दुई शालिग्रामले गृहस्वामीमा अशान्ति ल्याउँछन्। पूजाकोठाको रंग हलुका क्रिम तथा सेतो हुनुपर्छ। भगवान्को तस्बिर वा मूर्ति नैऋत्य कोणमा राख्नुहुँदैन। यसले काममा अवरोध उत्पन्न गर्छ।

भान्सा
भान्सामा तीनवटा पिर्का राख्नुहुँदैन। यसले घरमा झगडाको वातावरण निम्त्याउँछ। भान्सामा कहिल्यै रुनुहुँदैन। यसो गर्दा बिरामी पर्न सकिन्छ। खाना पकाउने ग्यास पूर्व दिशामा हुनुपर्छ। यदि भान्सा आग्नेय वा वायव्य कोणलाई छोडेर अन्य कोणमा भए वर्नरको स्थिति आग्नेय कोणमा हुनुपर्छ। भान्साको पवित्रता तथा स्वच्छता कुनै मन्दिरको भन्दा कम हुनुहुँदैन। यसो गर्दा माता अन्नपूर्णको कृपा सधैं रहन्छ। भान्सा घरको दक्षिण-पूर्वी क्षेत्रमा बनाउनु उत्तम मानिन्छ तर ठाउँ नभए उत्तर-पश्चिममा पनि निर्माण गर्न सकिन्छ।

भोजन कक्ष
खानपिन कक्षको रंग हलुका हरियो तथा नीलो बनाउनुपर्छ। पूर्व फर्केर खाना खाँदा मानिसको उमेर बढ्छ। दक्षिण फर्केर खाना खाँदा प्रेतत्त्व प्राप्ति हुन्छ। पश्चिम मुख गरी खानाले मनुष्य रोगी बन्छ। उत्तर फर्केर खाँदा आय तथा धन प्राप्ति हुन्छ।

सयन कक्ष
सयन कक्ष पूजा गर्ने स्थानमा हुनुहुँदैन। शयनकक्ष पूर्व हुनुलाई शुभ मानिन्छ। यसले नियन्त्रण शक्तिमा वृद्धि हुन्छ। धन-सम्पत्तिको चाहना राख्नेहरूले अन्न, गृह, गुरू, अग्नि र देवताको स्थानमाथि सुत्नुहुँदैन। अन्न भण्डार, गौशाला, गुरूस्थान, भान्सा र मन्दिर सुत्ने कोठामाथि बनाउनुहुँदैन। शयनकक्ष नैऋत्यदेखि आग्नेय तथा नैऋत्यदेखि वायव्यतर्फ नै बनाउनुपर्छ। घरका अग्रजहरूको कोठा पश्चिम-दक्षिणतर्फ बनाउनुपर्छ। आफूभन्दा सानाको कोठा पूर्व वा उत्तरतिर बनाउनुपर्छ। यसो गर्दा सम्बन्धमा सहजता उत्पन्न हुन्छ। सधै पूर्व वा दक्षिणतर्फ सिरानी गरी सुत्नुपर्छ। पूर्वतर्फ शिर गरेर सुत्नाले विद्या प्राप्त हुन्छ। दक्षिणतर्फ शिर गरी सुत्दा धन तथा आयु वृद्धि हुन्छ। पश्चिमतर्फ शिर गरी सुत्दा चिन्ता बढ्छ। उत्तरतर्फ शिर गरी सुत्दा आयु घट्छ।

शौचालय
ईशान कोण शौचालयका लागि अशुभ मानिन्छ। यसले जीवनमा कुनै न कुनै बाधा उत्पन्न गराउँछ। शाैचालयमा मार्बल लगाउनुहुँदैन। शौचालयको भित्ता र टायल्सको रंग आफ्नो चाहनाअनुरूप राख्न सकिन्छ।

घरमुली भए
घरको नैऋत्य कोण शयनकक्षका लागि शुभ मानिन्छ। यो कोणमा घरको ठूलो स्टोर हुनुपर्छ। सुत्दा सिरानी दक्षिण वा पूर्वतिर हुनुपर्छ। घर एकतल्ले भन्दा बढी भए गृहस्वामीको कोठा सबैभन्दा माथि निर्माण गर्नुपर्छ।

बाल बालिका कक्ष
बालबालिकाहरूको शयनकक्ष पूर्व वा इशान कोणमा हुनुलाई शुभ मानिन्छ अध्ययन भवन, सभा र पठनपाठनका लागि यो क्षेत्र शुभ मानिन्छ।

पाहुना कोठा
पाहुनाका लागि बनाइने स्थान उत्तर-पश्चिम वा त्यसको आसपास हुनुपर्छ।

ब्यक्तिगत कक्ष
संगीत वा नृत्य साधना आदिका लागि अलग स्थान बनाउन नसकिए दक्षिण-पूर्वमा बनाउनुपर्छ। मनोरञ्जन कक्ष दक्षिण वा पश्चिम नैऋत्यको नजिकबनाउनुपर्छ।

घर बनाउने घडेरीको आकार-प्रकार र त्यसको प्रभाव 
घडेरीलाई सम्याइ (समतलता)का आधारमा पनि विभाजन गर्न सकिन्छ। यसलाई समतलताका आधारमा गरिने वर्गीकरण भनिन्छ। यो वर्गीकरण गोवीथी, जलवीथी, गण्वीथी, भूतवीथी, नागवीथी, वैश्वानरवीथी, धनवीथी, पितृविथी, सुपथवीथी, आयुवीथि, रुग्णविथी, अपथविथी, पुण्यकविथी, घाटविथी, ब्रह्मभूमि जस्ता अनेकौं प्रकारले विभाजन गर्न सकिन्छ। आठ दिशामध्ये कुन स्थानमा धेरै गहिरो छ? अग्लो छ? कुन कोण सम्म छ? यस्ता आधारमा धेरै प्रकारका घडेरी समतलताका आधारमा विभाजन गर्न सकिन्छ। वर्षाकालमा परेको पानी घरको छाना, (छत) बाट कतातर्फ झर्छ, यसलाई अर्थात् बलेनी पानीलाई पनि घडेरी विभाजनको आधार मानिएको देखिन्छ। यही बलेनी पानी बगाइका अधारलाई हेर्दा छतको पनि ईशानमा भरे उत्तम, उत्तरतिर भरे धनप्राप्ति, पश्चिममा सन्तानबाधा, दक्षिणमा अशुभ, पूर्वमा सफलता (शुभ) हुन्छ। चौकोर मिलेको घडेरी भएमा अत्यन्त शुभदायक मानिन्छ। अन्यकोण भन्दा ईशान वा उत्तरतर्फ कोण बढेको भएमा लाभ नै गराउँदछ तर आग्नेयकोण बढेमा अग्निभय, दक्षिण भए असफलता, नैऋत्य भए चोरभय, पश्चिममा रोगभय, वायव्यमा अस्थिरता रहने हुन्छ। घडेरी कुन आकारको छ सो आधारमा पनि वर्गीकरण गर्न सकिन्छ। आकारका आधारमा पनि घडेरीहरू शुभदायक र अशुभदायक हुन्छन्। घडेरीका आकार (आयताकार, वर्गाकार र वृत्ताकार) मध्ये आयाताकार वा रूमाले घडेरी राम्रो मानिन्छ। रुमाले घडेरी भनेको चारैकुना समान आयतनमा बढेको हुनु हो। दुईवटा घरको बीचमा एउटै खम्बाले जोड्नु हुँदैन।

घडेरीको आकार अनुसार शुभ-अशुभ फल
आयते सिद्धयस्सर्वाश्चतुरस्रे धनागमः। वृत्ते तु बुद्धिवृद्धिस्यात् भद्रं भद्रासने भवेत्॥
चक्रे दारिद्र्यमित्याहुर्विषमे शोकलक्षणम्। राजभीतिस्त्रिकोणे स्याच्छकटे तु धनक्षयः॥
दण्डे पशुक्षयं प्राहु शूर्पे वासे गवांक्षयः। गोव्याघ्रबन्धने पीडा धनुः क्षेत्रे भयं महत्॥

1. जुन घडेरीको माटो घिउको जस्तो वास्नादार छ भने त्यस्तो स्थानमा व्यापारिक भवन, बजार, दोकान, पसल, दवाइपसल, प्रयोगशाला, औषधालय, बनाउनु राम्रो हुन्छ। यस्तो घडेरीको माटो नूनिलो र गुलियो हुन्छ।
2. जुन घडेरीको माटोको गन्ध रगतको जस्तो आउँछ, छँदा पनि कठोर खालको छ, चाख्दा अमिलो वा पीरो, धेरै नुनिलो छ, त्यस्तो घडेरीमा छाउनी, ब्यारेक, तालिम प्रशिक्षण केन्द्र, प्रयोगशाला बनाउनु राम्रो हुन्छ।
3. जुन भूमिको अर्थात् घडेरीको माटोको गन्ध लसुन कुहिएको जस्तो दुर्गन्धयुक्त छ, भूमिको स्वाद तम्तम्याइलो छ भने त्यसस्थानमा कलकारखाना, कामदार बस्ने आवास, फ्याक्ट्री बनाउनु राम्रो हुन्छ।

कछुवा आकार घडेरी
मध्येत्युच्च भवेद्यत्र नीचंचैव चतुर्दिशम्। कूर्मपृष्ठ भवेद् भूमिस्तत्र बासो विधीयते॥
कछुवाको ढाडजस्तो बीचमा अग्लो र चारैकुना दम्स्याइलो भएको अर्थात् घडेरीको बीच अग्लो र चारैकुना ओरालो भएको घडेरीलाई कूर्मपृष्ठ घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा भवन निर्माण गरी निवास वा व्यवसाय सञ्चालन गर्दा सुख, समृद्धि, आनन्द, धनप्राप्ति, सफलता प्राप्त हुन्छ। यस्तो घडेरी सर्वोत्तम मानिन्छ।
कूर्मपृष्ठ भवेद्वासो नित्योत्साह सुखप्रदः। धनधान्यं भवेत्तस्य निश्चितं विपुल धनम्॥

हातीको पिठ्युँजस्तो आकारको घडेरी
दक्षिणे पश्चिमे चैव नैऋत्ये वायुकोणके। एभिरुच्चा यदा भूमिर्गजपृष्ठाभिधीयते॥
हातीको पिठ्युँजस्तो अर्थात् कूर्मपृष्ठको विपरित चारैकुना अग्लो भएको बीचमा दबेको घडेरीलाई गजपृष्ठ भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा निवासस्थान वा व्यावसायिक भवन बनाई कार्य सञ्चालन गर्नाले आम्दानी, आरोग्य, आयु वृद्धि हुन्छ। गजपृष्ठ भूमिलाई मध्यम खालको घडेरी मानिन्छ।
गजपृष्ठे भवेद्वासः स लक्ष्मी-धन-पूरितः। आयुवृद्धिकरो नित्यं जायते नात्र संशयः॥

सुपो (नाङ्लो) आकारको घडेरी
पूर्वतिर फैलिएको सम्पूर्ण कोणहरू समानरूपमा रहेको अथवा तराईमा प्रयोग हुने नाङ्गलो जस्तो घडेरीलाई शुपाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरी उत्तम घडेरी मानिन्छ। यस्तो घडेरीमा घर बनाए सुख शान्ति प्राप्त हुन्छ। घर बनाउँदा सिधा रहेको भाग पूर्व वा उत्तर छ भने घरको मुख पनि त्यतै फर्केको बनाउनु पर्दछ।

सर्प आकारको घडेरी
पूर्वपश्चिमतो दीर्घो दक्षिणोत्तर उच्चतः। नागपृष्ठं विजानीयात् कर्तुरुच्चाटनं भवेत्॥
मध्यभागमा दबेको उत्तरदक्षिण उठेको पूर्वपश्चिम लामो घडेरीलाई नागपृष्ठ घडेरी वा नागभूमि भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा आवासीय घर, व्यापारिक प्रतिष्ठान, अस्पताल, विद्यालय बनाउनु हुँदैन। यस्तो घडेरीलाई राम्रोसँग सम्याएर वास्तुविद्को निर्देशनअनुसार केही बाली लगाउनु पर्दछ र घर भवन बनाउन सम्याएको केही समय छोड्नुपर्दछ। यदि नागपृष्ठ घडेरीमा घर, भवन बनाइ आफ्नो कार्यसञ्चालन गरे कार्यमा बाधा, सन्तानमा समस्या, स्वास्थ्य र ज्ञानमा क्षति पुग्न सक्छ। यस्तो भूमि अधम मानिन्छ।
नागपृष्ठे यदा वासो मृत्युरेव न संशयः। पत्निहानीः पुत्रहानीः शत्रुवृद्धिः पदे पदे॥

दैत्य पृष्ठ घडेरी
पूर्वाग्निशम्भुकोणेषु उन्नतिश्च यदा भवेत्। पश्चिमे च यदा नीचं दैत्यपृष्ठोऽभिधीयते॥
जुन घडेरीको पूर्व, दक्षिण, उत्तर तीनैदिशामा अग्लो छ र पश्चिम दिशामा गहिरो छ भने त्यस्तो भूमिलाई दैत्यपृष्ठ भूमि मानिन्छ। यस्तो भूमिमा आवास, व्यापारिक भवन, गौशाला, विद्यालय बनाएर कार्य सञ्चालन गरे सफलता, फाइदा भन्दा असफलता, बेफाइदा, व्यवधान, बाधा मात्र आइलाग्छ। त्यसैले यस्तो भूमिलाई शोधन नगरी भवन बनाउनु हुँदैन। भूमि आफै नराम्रो हुँदैन, तर आफ्नो व्यवसायअनुसार प्रारम्भदेखि नै वास्तुशास्त्रज्ञको सल्लाह वमोजिम भवनहरू निर्माण गर्नुपर्दछ र सफलता प्राप्त हुन्छ।
दैत्यपृष्ठे भवेद्वासो लक्ष्मीर्नायाति मन्दिरे। धनपुत्रपशूनांच हानिरेव न संशयः॥

आयाताकार घडेरी
जुन घडेरीमा चारैकुना बराबर अनुपातमा बढेका हुन्छन् अर्थात् लम्बाइका दुवै कोण बराबर हुन्छन् भने चौडाइका कोण पनि दुवै आपसमा बराबर फैलिएका हुन्छन्। त्यस्ता घडेरीलाई आयाताकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा आवास गर्ने वा व्यापार गर्ने व्यक्ति सफल बन्दछ।

वर्गाकार घडेरी (रूमाले घडेरी)
लम्बाइ चौडाइ बराबर भएको घडेरीलाई वर्गाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरी अति राम्रो मानिन्छ। यस्तो घडेरीमा घर बनाई आवास गर्नाले लाभ नै हुन्छ।
भनिएको छ - आयतं चतुरस्रन्तु वृत्तं भद्रासनं तथा। चत्बार्येतानि कार्याणि गृहस्थेन श्रियोऽर्थिनः॥

त्रिकोणाकार
जुन घडेरी त्रिभुज आकारको हुन्छ अर्थात् त्रिकोण भएको हुन्छ, त्यसलाई त्रिभुजाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा। आवासीय भवन बनाउनु राम्रो हुँदैन। यदि त्रिकोणाकार घडेरीमा भवन बनाउनु नै छ भने त्रिकोणमध्ये कुनै उपयुक्त कोणमा शौचालय बनाएर कोणलाई तामाको तारले विभाजन गरी सकेसम्म आयाताकार बनाई घर बनाउनु पर्दछ। त्रिकोणात्मक घडेरीमा कोणलाई वास्तुशास्त्रीय आधारमा पृथक् अर्थात् मिलाई- बनाएको छ भने मुख्य भूमिमा घर, अफिस, विद्यालय, कलेज, उद्योग, प्रतिष्ठान बनाउनु पर्दछ। यस्तो त्रिकोणमध्ये दक्षिण, आग्नेय, नैऋत्यतर्फ बढेको छ भने कोणदोषलाई निबारण गर्नुपर्दछ।

वृत्ताकार घडेरी
पैसाको आकार जस्तो गोलो अर्थात् वृत्ताकार भएको घडेरीलाई वृत्ताकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो भूमिमा विद्यालय, क्याम्पस, व्यापारिक कम्प्लेक्स बनाउनु राम्रो हुन्छ। तर आवासीय भवन, घर बनाउनु हुँदैन।

चक्राकार घडेरी
आठकोणको स्वरूपमा भएको घडेरीलाई चक्राकार घडेरी भनिन्छ। व्यापारिक प्रयोजनका लागि कोणदोष निबारण गरेर बनाउन सकिन्छ तर कोणदोष निबारण नगरी आवासीय भवन, क्याम्पस, महल बनाउनु हुँदैन। यस्तो भवनमा निवास गरेमा सधैं अनिष्टकारी रोगभय, दुःख, कष्ट मात्र हुन्छ। यसैले यस्तो चक्राकार घडेरीमा वास नगर्नु नै राम्रो हुन्छ।

तबलाकार घडेरी
जुन घडेरीको स्वरूप तबलाको जस्तो छ अर्थात् घडेरीको अघिल्लो भाग फुकेको र पछिल्लो भाग तबलाको जस्तो सुकेको छ भने त्यस्तो घडेरीलाई तबलाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा आवासीय, व्यापारिक भवन बनाउनु छ भने घडेरीको आकारदोष निबारण गरी बनाउनु पर्दछ। दोष निबारण नगरी आवास गर्यो वा व्यापारिक कार्य सञ्चालन गर्यो भने प्रायसः असफलता प्राप्त हुन्छ। यस्तो घरमा बस्ने मानिस तबलाजस्तै खोक्रो आडम्बरी, देखावटी कार्यमा लाग्नेवाला हुन्छ। प्रतिदिन यश, कीर्ति पनि घट्दै जान्छ।

मुसलाकार घडेरी
हाम्रो गाउँघरमा हुने ढिकीको मुस्ली (मुसल) जस्तो आकार भएको घडेरीलाई मुसलाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा एकापट्टीको छेउ सिधा काटिएको हुन्छ। अर्कोतर्फ लम्बायमान भएर फैलिएको हुन्छ। यदि यस्तो घडेरीमा घर, भवन बनाउनु नै छ भने वास्तुशास्त्रज्ञबाट सल्लाह लिएर बनाउनु पर्दछ। यस्तो घडेरीको कोणवेध निबारण गरेर मात्र घर भवन बनाउनु पर्दछ। यस्तो कोणवेध गरेर भवन बनाइ बास गर्नाले व्यवसायिक कार्य सञ्चालन सहज हुन्छ। जसले सफलता, समृद्धि, यश, आयु प्रदान गर्दछ।

अण्डाकार घडेरी
जुन घडेरीको आकार अण्डा जस्तो देखिन्छ, त्यसलाई अण्डाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा आवास गर्नाले स्वास्थ्यमा समस्या, आर्थिक क्षति हुन्छ। यस्तो घडेरीमा बास बस्नु अशुभ मानिन्छ।

मृदङ्गाकार घडेरी
मृदङ्गजस्तो आकार भएको घडेरीलाई मृदङ्गाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरी गृहस्थहरूको लागि राम्रो मानिदैन। सन्तान सन्तति आदिलाई सफलता, सुस्वास्थ्यमा समस्या देखा पर्दछ।

कुइनाकार घडेरी
जुन घडेरी कुइनाकार आकृतिमा देखिन्छ त्यस्तो घडेरीलाई कुइनाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा आवास गर्नाले चौपाया एवं अचल सम्पत्तिको हानी हुन्छ। त्यसैले (व्यजनाकार) कुइनाकार घडेरी त्याज्य मानिन्छ। यस्तो घडेरीको कोणवेध गरेर गृह निर्माण गर्न नसकिने चाहिँ होइन।

ताराकार घडेरी
तारा जस्तो आकारको घडेरीलाई ताराकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा बास गर्नाले घरमा अशान्ति, विवाद एवं भै झगडा हुन्छ। कोणवेध गर्न यस्तो घडेरीमा कठीन हुन्छ।

धनुषाकार घडेरी
धनुषको जस्तो आकृति भएको घडेरीलाई धनुषाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तोमा ब्यारेक अथवा विद्यालय बनाउनु राम्रो हुन्छ।

अर्धवृत्ताकार घडेरी
अर्धवृत्ताकार घडेरी पूर्व वा उत्तर फर्केको छ भने राम्रै हुन्छ। अन्य दिशामा फर्केको भए वास्तुविद्को सल्लाह लिएर कोण दोष निबारण गरी गृह निर्माण गर्नु पर्दछ।

चराको चुच्चो आकार घडेरी
जुन घडेरी चराको चुच्चो जस्तो आकार भएको छ भने यस्तो घडेरीमा आवासीय घर बनाउन सकिन्छ। चुच्चो भएको भाग ईशान तर्फ परेमा राम्रो हुन्छ। अन्यत्र परे अशुभ हुन्छ।

त्रिशूलाकार घडेरी
त्रिशूलको जस्तो आकार भएको घडेरीलाई त्रिशूलाकार घडेरी भनिन्छ। लम्बाई तथा चौडाई हेरेर कस्तो घर बनाउने हो सो कुराको ख्याल गरेर मात्र यस्तो आकारको घडेरीमा घर बनाउनु उपयोगी हुन्छ।

पंखाकार घडेरी
हातले मकाउने पंखाको आकारमा रहेको घडेरीलाई पंखाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा रहेको सामान्य चुच्चो पूर्व वा उत्तर फर्केको छ भने आवास निर्माण गर्न शुभ हन्छ अन्यथा अशुभ मानिन्छ।

मत्स्याकार घडेरी
माछाको जस्तो आकार भएको घडेरीलाई मत्स्याकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा घर बनाई निवास गर्नाले घरका सदस्यहरू चिन्तनशील हुन्छन् तर चिन्तनशील भएर पनि लोभी र घमण्डी हुने हुनाले त्यस्ता घरमा बस्ने व्यक्तिको बोलीमा अडान हुँदैन। निरन्तर गाँस, बास र कपासको संकट आउन लागेको महशुस हुने भएकाले घरमालिक दुःखित भएर जीवनयापन गर्न बाध्य हुन्छन्।

पानाकार घडेरी
पानको पत्ता जस्तो आकृति भएको घडेरीलाई पानाकार घडेरी भनिन्छ। पानाको आकृति उत्तर दक्षिण छ भने नराम्रो, पूर्वोत्तरमा बढेको छ राम्रै हुन्छ।

सर्पाकार घडेरी
सर्पको आकृति जस्तो भएको घडेरीलाई सर्पाकार घडेरी भनिन्छ। यस्तो घडेरीमा बसोबास गर्न र घर बनाउन सकिदैन। यदि बनाइहाले पनि दीर्घकाल पर्यन्त निवास हुँदैन। यस्तो घडेरीमा बनेको घरमा बास गर्नेको प्रायशः अल्पायु हुन्छ।

अर्धचन्द्राकार घडेरी
अर्ध चन्द्रमाको जस्तो आकृति भएको घडेरीलाई अर्धचन्द्राकार घडेरी भनिन्छ। अर्धचन्द्राकार घडेरी पूर्वोत्तर बढेको छ भने राम्रै हुन्छ तर अन्य दिशामा बढेको भए कोणवेध दोष निबारण गरेर मात्र घर बनाउनु पर्दछ।

मार्गका आधारमा
पूर्व दिशामा

1. पूर्व दिशामा मात्र बाटो भएमा सुख, समृद्धि, लाभ प्राप्त हुन्छ। घडेरीको पश्चिम दिशामा बाटो भए मध्यम फल हुन्छ। घडेरीको उत्तर दिशामा बाटो भए घरमूलीका लागि अतिउत्तम हुन्छ। घडेरीको दक्षिण दिशामा एकतर्फ मात्र बाटो हुँदा नराम्रो मानिन्छ। बाटो दक्षिण पश्चिमबाट प्रवेश द्बार राम्रो हुँदैन।

दुइपट्टि बाटो हुँदा

1. घडेरीको पूर्व र पश्चिम दुई तर्फ बाटाहरू छन् र अरु दिशा बन्द छन् भने त्यस्तो घडेरीमा घर बनाई बस्नाले घरमूलीलाई मिश्रित फल प्राप्त हुन्छ।
2. जुन घडेरीको उत्तर र दक्षिण दुई तर्फ बाटाहरू छन् र अरु दिशाहरू बन्द छन् भने त्यस्तो घडेरीमा बनेको घरमा बस्नाले मिश्रित फल प्राप्त हुन्छ। प्रायशः यस्तो स्थानको घरबस्ने मानिसको जीवनमा धेरैजसो दुःखैदुःखको अनुभव भइरहेको देखिन्छ।
3. जुन घडेरीको दक्षिण र पूर्व दुई तर्फ बाटाहरू छन् तथा उत्तर र पश्चिम दिशाहरू बन्द छन् भने घरमूलीलाई दुःखले सताउने हुन्छ। धनको क्षय वा अनावश्यक खर्च बढ्दै जान्छ।
4. जुन घडेरीको उत्तर र पश्चिम दुई तर्फ बाटाहरू छन् तथा दक्षिण र पूर्व दुवै दिशाहरू बन्द छन् भने त्यस्तो घडेरीमा बनेको भवनमा बस्नेलाई मध्यम खालको फल प्रदान गर्ने हुन्छ।
5. जुन घडेरीको दक्षिण र पश्चिम दुई तर्फ बाटाहरू छन् तथा उत्तर र पूर्व दिशाहरू बन्द छन् भने पनि सामान्य नै फल प्राप्त हुन्छ।
6. जुन घडेरीको उत्तर र पूर्वमा बाटाहरू छन् तथा दक्षिण र पश्चिम दिशाहरू बन्द भने यस्तो घडेरीमा घर बनाएर आवास गर्ने मानिसले सुख, समृद्धि, ऐश्वर्य र शान्ति प्राप्त गर्दछ।
7. उत्तर र पूर्व दम्स्याइलो भएको घडेरीको दक्षिणतिर अग्लो पर्खाल लगाएर पूर्व वा उत्तरभन्दा अग्लो बाटो, संरचना बनाउन सकिन्छ।
8. घडेरीको दक्षिण र पूर्व दिशामा मात्र बाटो छ भने दक्षिण दिशाको बाटोभन्दा घडेरी गहिरो हुनु राम्रो हुन्छ।
9. घडेरीको उत्तर तथा दक्षिण दिशामा बाटाहरू भए उत्तर भन्दा दक्षिण दिशाको बाटो अग्लो हुनुपर्दछ।
10. घडेरीको पूर्व, उत्तर र पश्चिम दिशामा बाटा भए अन्य दिशाभन्दा पश्चिम दिशाको बाटो अग्लो हुनुपर्दछ।
11. घडेरीको पूर्व, उत्तर दिशामा बाटो हुनु राम्रो मानिन्छ भने पश्चिम र दक्षिण दिशामा सामान्य मानिन्छ।
12. घडेरीको अन्य कुनै दुई दिशामा बाटो भए सामान्य हुन्छ भने उत्तर र पूर्वमा बाटो हुनु लाभदायक हुन्छ।

तीनतर्फी बाटो हुँदा

1. तीनतर्फी बाटो हुँदा जुन घडेरीको पूर्व दिशा बन्द छ र शेष तीनै (पश्चिम, दक्षिण र उत्तर) दिशातिर खुल्ला बाटाहरू छन् भने त्यस्तो घडेरी व्यापार व्यवसायका लागि राम्रो हुन्छ।
2. घडेरीको उत्तर दिशा बन्द छ र शेष तीनै (पूर्व, पश्चिम र दक्षिण) दिशामा बाटाहरू खुल्ला छन् भने गृहपतिको लागि कष्टदायक हुन्छ।
3. घडेरीको पश्चिम दिशा बन्द छ र अरु तीनै (पूर्व, उत्तर र दक्षिण) दिशामा बाटाहरू खुल्ला छन् भने यस्तो घडेरीमा घर बनाई बस्नाले लाभ प्राप्त हुन्छ।
4. घडेरीको दक्षिण दिशामा बाटो बन्द छ र शेष तीन (पूर्व, पश्चिम, उत्तर) दिशामा बाटाहरू खुल्ला छन् भने यस्तो घडेरीमा बस्ने सधैं सुखको भोग गर्दछ।
5. घडेरीमा चारैतिर बाटो बाटाहरू छन् भने त्यस्तो घडेरीलाई सामान्य मानिन्छ। यस्तो घडेरीमा बास बनाउनु भन्दा व्यापारिक प्रतिष्ठान बनाउनु राम्रो हुन्छ।
6. घडेरीको उत्तर दिशा बन्द छ र शेष तीन दिशामा बाटाहरू छन् भने पनि नराम्रो मानिन्छ।
7. घडेरीको पश्चिम दिशा बन्द छ र शेष तीन दिशामा बाटाहरू छन् र प्रशाखा छुट्टिएका छन् भने राम्रो मानिन्छ।
8. चारैतिर बाटा छन र प्रशाखा छुट्टिएका छन् भने नराम्रो मानिन्छ। यस्तो घडेरीमा आवास बनाउनाले राजभय, चोरभय, अग्निभय हुन्छ। सैनिक प्रतिष्ठान, गण, गुल्म, वाहिनी बनाउन सामान्य रूपमा राम्रै भए पनि गुप्तचर तथा खोज अनुसन्धान एवं विशिष्ट व्यक्तित्वको आवासीय क्षेत्रका लागि शुभ नै मानिन्छ।
9. विहानको सूर्यलाई कुनै वृक्ष, पत्थर, स्तम्भले छेक्नु हुदैन। घरको छेउमा दुर्गा, चण्डिकाको मन्दिर, सामने पञ्चायन देवता मध्ये पाँचैवटाको मन्दिर हुनु हुदैन। मध्यह्न समयमा मन्दिरको छाँया घरको छतमा पर्नु हुदैन। बनाइएको घरको दुई गुणा नजिकसम्म मन्दिर हुनु हुदैन। पूर्व, उत्तर, इशानकोणमा ठूलो चट्टान अथवा पत्थर, खाँवो, बाधादिने वृक्ष, पर्खाल, फोहोरको थुप्रो, मलखाडी, इनार, चिहान आदि हुनु निवास कर्ताका लागि अशुभ हुन्छ।

मार्ग भेद

1. घडेरीका चारैतिर बाटाहरू आ-आफ्नो दिशातिर गएका छन् भने लाभ नै हुन्छ तर आफ्नै घडेरीमा आएर कुनै एउटा बाटो टुङ्गिएको छ भने अशुभ मानिन्छ।
2. दुवैतिर बाटा (पूर्व-उत्तर, दक्षिण-पश्चिम, पश्चिम-उत्तर, दक्षिण-पूर्व) भए पूर्व र उत्तर वा उत्तरपूर्व राम्रो मानिन्छ। तर अन्य दिशामा दोहोरो बाटो भए पनि शुभ हुँदैन।
3. दुईवटा, तीनवटा वा चार वटा बाटाले छोएको छ तर सबै बाटोमा दोष छैन भने जग्गा किन्नु राम्रो हुन्छ। तर तीनतिर हुँदा तीनवटा मै वा दुईवटा हुँदा दुवै दोष भए त्यस्तो घडेरी अशुभ हुन्छ। तीनवटा मध्ये दुईमा शुभ, एउटामा दोष भए शुभ नै मानिने हुँदा त्यस्तो घडेरी किन्नु राम्रै हुन्छ।
4. चौडाइभन्दा गहिराइमा अर्थात् भिरालो जग्गामा घर बनाउँदा घडेरीको चौडाइभन्दा गहिराई धेरी हुनु राम्रो मानिदैन।
5. मार्गको अवास्था हेरी दुई, तीन, चार, कुनामध्ये प्रायशः पूर्व, उत्तर वा पश्चिमबाट प्रमुख प्रवेशद्बार बनाउनु पर्दछ।
6. एवं घडेरीका चारैतिर बाटाहरू छन् भने उत्तर तथा पूर्वतिरका बाटाहरू दक्षिण र पश्चिमका भन्दा गहिरो हुनुपर्दछ। पूर्व, उत्तर र पश्चिमतिर मात्र बाटाहरू भए अन्य दिशाका भन्दा पश्चिम दिशाको बाटो अग्लो हुनु राम्रो मानिन्छ।
7. कुनै पनि घडेरीको बाटो दक्षिणतिर मात्र छ भने सकेसम्म त्यस्तो घडेरीमा घर, भवन बनाउनु अशुभ मानिन्छ। तर बनाउनै पर्ने छ भने बाटोबाट प्रवेश गर्ने द्बार, घरको मूलद्बार समानान्तर सीधा बनाउनु हुँदैन।

वास्तु दाेष

1. घडेरीको दुईगुणा नजिकभित्र पर्ने गरी कुनै पनि देवालय हुनु राम्रो मानिदैन। आँगनको बीचमा खाल्डो, नाली बनाइएको, फोहोरमैला थुपार्ने ठाउँ हुनु नराम्रो मानिन्छ। यसैगरी प्रमुख प्रवेश द्बारको सामुन्ने बिजुलीको खाँबो, रुख, वृक्ष, पर्खाल, नहर, चिहान हुनु राम्रो मानिदैन।
2. घरको पूर्वपश्चिम र दक्षिणी (उपत्याकाभित्र) ठूलो वृक्ष रोप्नु छ भने मध्याह्न देखि अपराह्नसम्म घरमा वृक्षको छायाँ पर्नु हुँदैन।
3. घरको छेउमा काँडाको रुख, काँडा हुने फूल, नागफिनी, हात्तीबार आदि रोप्नु हुँदैन। त्यस्तै बाँस, दूध आउने कदम, कटहर, बडहर पनि रोप्नु हुँदैन। काट्ने वा हटाउन मिल्दैन भने बीचमा अशोक, धूपी, मौलश्री, चन्दनको वृक्ष रोप्नु पर्दछ।
4. घरको पूर्वमा बर, दक्षिणमा महुआ, टुनी, पश्चिममा पीपल, उत्तरमा दाडिमको रुख लगाउन सकिन्छ तर स्थान परिवर्तन गरेर लगाउनु हुँदैन।
5. अपवादको रुपमा चम्पा, चमेली, गुलाब, केतकी, अशोक, जयन्ती, चन्दन, नीम, अनार, वेल, नरिवल, सुपारी जस्ता फूल, लता, वृक्ष रोप्न सकिन्छ।
6. वास्तुशास्त्रानुसार घरभन्दा अग्ला रुख पूर्वमा र पश्चिममा राेप्न निषेध गरेको छ।
7. श्मशान, धमीराको देवल, दोबाटो बीचको काठ, रुख, नदीको संगमको रुखको काठ, झञ्झावत, हावाहुरी, लहरा लागेको, धोद्रो परेको, महुरी अरिङ्गाल बसेका, चराहरूले गुँड लगाएको रुखको काठ घरमा लगाउनु हुँदैन।
8. आँप, कटहर, नीम, कदम, धँगेरो, बडहर, पीपल, बर, सुपारी, नरिवल, तित्री, खयर आदि वृक्षका काठ घरमा प्रयोग गर्नु हुँदैन। दूध आउने (बर, बडहर, कदम, पीपल जस्ता) वृक्ष र बाँस, निगालो जस्ता बाँसका प्रजातिको जरा घरभित्र पस्नेगरी घर बनाउनु हुँदैन।

देवालयं वा भवनं मठश्च भानोः करैर्वायुभिरेव भिन्नमे। तन्मूलभूमौ परिवर्जनीयं छायागता यस्य गृहस्य कूपे॥
अर्थात् देवालय, मठ, अथवा भवनमा सूर्यको किरण थोरै पर्दछ या पर्दैन भने त्यस्तो घर राम्रो हुँदैन। त्यस्तै हावाको आवागमन राम्रो छैन भने पनि निवासका लागि राम्रो मानिदैन। जुन घरको छाया दोस्रो वा तेस्रो प्रहरमा कुनै खाल्डो, फोहोरको डंगुरमा पर्दछ भने त्यस्तो घरमा निवास गर्नु राम्रो मानिदैन।

विस्ताराद् द्विगुणं गेहं गृहस्वामिविनाशकम्॥
घरको लम्बाइ चौडाइको ठीक दुईगुणा ठूलो भए घरपतिलाई अनिष्टकारक हुन्छ।

प्रागुत्तरोन्नते धनसुतक्षयः सुतबधाश्च दुर्गन्धे। बक्रे बन्धु विनाशो न सन्ति गर्भाश्च दिङ्मूदे॥
घरको ईशानकोण अग्लो भए पुत्रमा क्षति, ईशानकोणमा दुर्गन्ध भए पुत्रमरणजन्य कष्ट, घरको आकार बाङ्गो भए आफन्तसँगको वैमनस्यता, दिशाविदिशाको ख्याल गर्न नसकी अथवा ख्याल नगरी बनाएको घरमा बन्ध्यादोष रहन्छ। 

वास्तुशास्त्र अनुसार घरमा कहिल्यै नराख्नुहोस् यस्ता वस्तु, हुनेछ दरिद्रता
वास्तुशास्त्र अनुसार घरमा कुन ठाउँमा के कुरा राख्ने नियमको पालना गर्दा सुखसमृद्धि प्राप्त हुन्छ। वास्तु पालन नगर्दा भने स्वास्थ्य र धनहानिका अलावा अन्य धेरै समस्याबाट ग्रस्त भइन्छ। खराब भएको र टुटेफुटेको सामान घरको कुनामा राख्ने बानी हुन्छ कसैकसैको। पछि फ्याँकौंला नि भनेर कुनामा यसरी फुटेका चीज राख्दा घरमा दरिद्रता आउँछ भनी वास्तुले बताएको छ। यस्ता चीज राख्दा घरमा विराजमान महालक्ष्मी देवी पनि अप्रसन्न हुनुहुन्छ। यसबाट वास्तुदोष उत्पन्न भएर नकारात्मक प्रभाव पर्छ।

फुटेका के के सामान नराख्ने त?
फुटेका भाँडा
तपाईले फुँटेका गिलास र प्लेटले काम चलाइरहनुभएको छ भने वास्तुदोष निम्त्याउँदै हुनुहुन्छ। यस्ता चीजलाई घरमा राख्नै हुँदैन किनकि यिनीहरूको नराम्रो प्रभाव पर्छ।

भाँचिएको खाट
घरमा सुख र शान्ति चाहनुहुन्छ भने भाँचिएको पलङ नराख्नुस्। वास्तुशास्त्र अनुसार भाँचिएको खाट घरमा राख्दा वैवाहिक जीवनमा कलह आउँछ।

बन्द भएको घडी
बन्द भएको घडीले रोकिएको प्रगतिलाई जनाउँछ। घरमा ठूलठूला घडी राख्दा प्रगति हुन्छ अनि घडी बन्द हुनेबित्तिकै ब्याट्री फेर्नुस् वा पूरै बिग्रिएको छ भने फ्याँक्नुस्। रोकिएको घडीले घरमा कुशलमंगललाई पनि रोकिदिन्छ।

फुटेको ऐना
वास्तुका अनुसार फुटेको ऐना वा शीशा घरमा राख्दा लगातार नकारात्मक ऊर्जा उत्पन्न हुन्छ। यसले गर्दा परिवारका सदस्यहरूका बीच मानसिक तनाव उत्पन्न हुन्छ।

भाँचिएको ढोका
तपाईको घरको मूल ढोका भाँचिएको छ भने छिट्टै मर्मत गरिहाल्नुस्। भाँचिएको ढोका अत्यन्तै अशुभ हुन्छ र यसबाट संसारका सबै नकारात्मक शक्ति घरमा पस्छन्।

फुटेको तस्वीर
फुटेको तस्वीरले वास्तुदोष उत्पन्न गर्छ। घरका सदस्यको दुर्भाग्यको यो कारण बन्न पुग्छ।

भाँचिएको फर्निचर
घरको फर्निचर राम्रो हालतमा हुनुपर्छ। फुटेको फर्निचर राख्दा वास्तुदोष लाग्छ। यसबाट घरमा आर्थिक समस्या उत्पन्न हुन्छ। कि छिट्टै मर्मत गर्नुस्, कि फ्याँक्नुस् भाँचिएको फर्निचर। त्यसैले भाँचिएका र टुफेटेका सामान घरबाट हटाइहाल्नुस्।

घर निर्माण गर्नुअघि वास्तुशास्त्र अनुसार यी कुरामा ध्यान दिनुपर्छ

1. वास्तुशास्त्रलाई प्राचीन विज्ञान मानिन्छ। यजुर्वेदको स्थापत्य अध्यायमा वास्तु शिल्पशास्त्रको बयान गरिएको छ। वास्तु शिल्पशास्त्रलाई दुई भागमा बाँडिएको छ। जसमा देव शिल्प र मानव शिल्प रहेका छन्।
2. देव शिल्पमा मठमन्दिर, यज्ञशाला आदि निर्माण विधिबारे बताइएको छ भने मानव शिल्पमा आवासीय भवन र त्यहाँका शयन कक्षहरुको निर्माण विधिबारे बयान गरिएको छ। वास्तुशास्त्रले घर बनाउँदा ध्यान दिनुपर्ने दिशा र कोणबारे उल्लेख गरेको छ। यसले घर निर्माणबारे सुझाएको छ।
3. वास्तुशास्त्रको पालना गरी बनाइएका घरमा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने र घरमा बस्दा उत्साह, उमंग र उल्लासको अनुभूति हुने गर्छ।
4. बस्न योग्य स्थानलाई व्यवस्थापन गर्ने कामलाई वास्तु भनिन्छ। मानव शरीर पञ्च भौतिक तत्व पृथ्वी, जल, तेज, वायु, आकाश मिलेर बने जस्तै वायुमण्डल पनि यिनै पञ्च भौतिक तत्व मिलेर बनेको हुन्छ। मानव शरीर र वायुमण्डलका यिनै तत्वलाई एकापसमा मिलाएर वा सामीप्य गराएर वास्तु मिलाइन्छ।
5. वास्तुशास्त्रलाई परापूर्वकालदेखि मान्यता दिँदै आएपनि अहिले बाक्लिंदै गएको सहरीकरण र जनसंख्याका कारण वास्तुशास्त्र अनुसार घर बनाउन सम्भव छैन। भनेको स्थानमा जग्गा पाइँदैन। पाइएपनि भनेको जस्तो पाइँदैन। यस्ता समस्याका बाबजुद पनि वास्तुलाई अनुशरण गर्न सकेमा भविष्यमा आउन सक्ने सम्भावित बाधा व्यवधानलाई भने कम गर्न सकिन्छ।

कस्तो हुनुपर्छ वास्तुअनुसार घर-जग्गा
जग्गा
वास्तुशास्त्र अनुसार सबैभन्दा राम्रो पूर्वतिर फर्केको जग्गालाई लिइन्छ। यसपछि उत्तर फर्केको र दक्षिण-पश्चिम फर्केको जग्गा राम्रो मानिन्छ। तर पूर्वतिर भएपनि भिरालो, ओरालो जग्गा वास्तुअनुसार राम्रो मानिंदैन। जग्गा समतल स्थानमा हुनुपर्छ। जग्गा दक्षिणतर्फ ओरालो पनि हुनुहुँदैन।

मूलढोका
घरको मूलढोका पूर्वतिर हुनुपर्छ। सूर्यको किरणबाट सकारात्मक ऊर्जा आउने भएकाले मूलढोकाका लागि पूर्व दिशा उपयुक्त मानिएको हो। यसबाहेक उत्तरतिर पनि मूल ढोका राख्न सकिन्छ। खासगरी पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा दक्षिणतर्फको मूलढोकालाई शुभ मानिन्छ। मूलढोका अन्य ढोकाको तुलनामा अग्लो र ठूलो हुनुपर्छ। मूलढोकामा तोरण बाँध्नुपर्छ। जसका कारण देवीदेवता खुसी तथा प्रसन्न हुन्छन्। यसो गर्दा घरको प्रतिष्ठासमेत बढ्छ। ढोका राम्रोसँग खुल्ने र आवाजसमेत नआउने हुनुपर्छ। वास्तुअनुसार आफैँ खुल्ने आफैँ बन्द हुने मूलढोका राम्रो मानिदैन।

घरमूलीको कोठा
घरमूलीको कोठा अन्य कोठाको तुलनामा ठूलो हुनुपर्छ। कोठामा माथि बिम हुनुहुँदैन। बिम भए तनाव बढ्ने र अन्य समस्या देखिन सक्छन्।

सुत्नेकोठा
बालबालिका वा वृद्धि विकास भइसकेका व्यक्तिको कोठा पूर्वतिर हुनुपर्छ। श्रीमान-श्रीमती र घरमूली सुत्ने कोठा जहिल्यै दक्षिण-पश्चिममा हुनुपर्छ।

बालबालिकाको पढ्ने कोठा
वास्तुअनुसार पढ्ने कोठा पूर्वतिर भएका सबैभन्दा उत्तम मानिन्छ। यसबाहेक पूर्व-उत्तर दिशाको कुनामा समेत यो कोठा बनाउन सकिन्छ।

पूजा कोठा
सकारात्मक ऊर्जाका लागि पूर्व दिशा उपयुक्त मानिन्छ। यसकारण पूर्वको कोठा वा पूर्वको कुनामा पूजा कोठा बनाउन सकिन्छ।

पाहुना कोठा
पाहुना कोठा जहिल्यै उत्तर-पश्चिमको स्थानमा हुनुपर्छ। वास्तुअनुसार चन्द्रमालाई छिटो चलायमान हुने ग्रहका रुपमा लिइन्छ।

बैठक कोठा
बैठक कोठा सधैँ पूर्वोत्तर स्थानमा हुनुपर्छ। बैठक कक्ष खुलेको र अन्य कोठाभन्दा ठूलो हुनु आवश्यक छ। यहाँ घर-सल्लाहदेखि लिएर विभिन्न छलफल गर्नुपर्ने भएकाले यो कोठा उत्तर-पूर्वमा राम्रो मानिन्छ।

भान्साघर
पूर्व र दक्षिणबीचको दिशालाई आग्नेय दिशा भनिन्छ। यो दिशामा भान्साघर बनाउन सकिन्छ। भान्साघरमा चुलो दक्षिणतर्फ फर्केको हुनुहुँदैन र घरमूलीले दक्षिणतर्फ फर्केर कहिल्यै खाना खानुहुँदैन। वास्तुशास्त्र अनुसार भान्साघर र शौचालय एकै ठाउँमा बनाउनु हुँदैन। भान्सा र शौचालय एकै ठाउँमा बनाउँदा सामानहरु अत्यधिक प्रयोग हुने, खाद्यसामग्री खेर जाने, खुसी हराउने तथा रोगी हुने हुन्छन्।

सिंढी
सिंढी ओजनदार भएकाले यसलाई दक्षिण-पश्चिममा बनाउनु उपयुक्त मानिन्छ। सिंढीमुनि शौचालय निर्माण गर्नु हुँदैन। सिंढीमुनि शौचालय निर्माण गरे घरपरिवारका सदस्य बिरामी पर्ने र स्वास्थ्यमा समस्या देखिने गर्छ। सिंढीमुनि शौचालय भएको घरमा दीर्घरोगी हुने वास्तुशास्त्रले बताउँछ।

पानी
पानी जहिल्यै उत्तर दिशामा राख्नुपर्छ। खानेपानीको धारा ट्याङ्की तथा इनारलाई पूर्वोत्तर दिशामा निर्माण गर्नुपर्छ।
उत्तर दिशाबाट सकारात्मक ऊर्जा आउने हुदा उत्तर दिशा जहिल्यै सफा सुग्घर राख्नुपर्छ। घरमा आर्थिक समस्या आए, कमाएको बचत नहुने भएमा उत्तर दिशा सफा गरे समस्या समाधान हुन्छ।

शौचालय
पूर्व र उत्तर दिशाको कुनामा शौचालय बनाउनु हुँदैन। यो दिशामा शौचालय बनाउँदा सूर्यको किरणसँगै नकारात्मक तत्व घर प्रवेश गर्ने सम्भावना रहन्छ। यस्तो भएमा घरपरिवारको सदस्यको शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यमा समेत असर पर्छ। वास्तुअनुसार पूर्व र उत्तर दिशाबाट सकारात्मक ऊर्जा बहन्छन् भने पश्चिम र दक्षिण दिशाबाट बाहिर निस्किन्छन्। शौचालय जहिल्यै दक्षिण-पश्चिममा बनाउनुपर्छ।

बाथरूमसँग सम्बन्धित केहि नियमहरु

1. वास्तु शास्त्र अनुसार बाथरूम घरको उत्तर वा उत्तर पश्चिमको कुनामा हुनुपर्छ, बाथरूम कहिले पनि दक्षिण, दक्षिण पूर्व वा दक्षिण पश्चिम दिशामा हुनुहुँदैन।
2. यस्तै बाथरूम भान्साघरसँगै वा भान्साघरको ठीक अगाडि हुनुहुँदैन।
3. बाथरूममा बाल्टी र जग एक महत्त्वपूर्ण वस्तु हो। वास्तुशास्त्रमा यिनीहरुको लागि नीलो रंग महत्त्वपूर्ण रहेको उल्लेख छ।
4. धेरै व्यक्तिको घरमा बाथरूमको ढोकाको ठीक अगाडि ऐना हुन्छ। तर वास्तुशास्त्र मा यसलाई उचित मानिंदैन। भनिन्छ कि यसले घरमा नकारात्मक ऊर्जा प्रवाह हुन्छ।
5. तपाईले आफ्नो बाथरूममा ऐना लगाउँदा उत्तर वा पूर्वको भित्तामा लगाउनुपर्छ, यसका साथै ऐनाको आकार चारपाटे वा आयताकार राख्नुहोस्। 
6. कहिले पनि गोलाकार वा अण्डाकार ऐना नराख्नु, सम्भव भएसम्म यस प्रकारको इस प्रकारको ऐनालाई आफ्नो घरमा राख्नबाट बच्नुहोस्।
7. यदि तपाईको बाथरूममा इलेक्ट्रोनिक सामानहरु छ। जस्तै कि गिजर, पंखा, स्विचबोर्ड इत्यादि छन् भने यिनीहरुलाई दक्षिण-पूर्व दिशामा राख्नुपर्छ।
8. ध्यान राख्नु कि बाथरूमको ढोका सधैँ बन्द रहोस्, यदि बाथरूमको ढोका खुला रहन्छ भने यसले बाथरूमको नकारात्मक ऊर्जा पुरा घरमा फैलिन्छ, जसले तपाईको परिवार, करियर आदिमा बाधा उत्पन्न गर्न सक्छ।

बाथरूममा टाइल्स र रंग
निलो रङको टाइल्स र विशेष गरेर सेतो रंगको प्रयोग गर्न सक्छौँ।

झ्याल
बाथरूममा झ्याल अवश्य बनाउनुपर्छ जसबाट नकारात्मक ऊर्जा बाहिर जाओस्। सम्भव भएसम्म झ्याल पूर्व उत्तर वा पश्चिम दिशामा खुल्ने किसिमको बनाउनुपर्छ।

बाथरूममा पानी
बाथरूममा पानीको बाल्टी वा टब जे तपाईले आफ्नो घरमा प्रयोग गर्नुहुन्छ त्यसलाई सधैँ भरि पारेर राख्नुहोस्। यदि खाली राख्नुहुन्छ भने त्यसलाई उल्टो बनाएर राख्नुहोस्, जसले गर्दा तपाईको घरमा सुख समृद्धिको वातावरण बन्दछ। कुनै धारा बिग्रिएको छ वा पानी चुहिरहन्छ भने धनको हानि हुन्छ। बाथरूमलाई सधैँ सफा राख्नुपर्छ यसले गर्दा तपाईको आर्थिक पक्ष बलियो हुन्छ र स्वास्थ्य पनि राम्रो रहन्छ।

ट्वाइलेट सिट (Toilet Seat)
तपाईले यो कुरा जान्न जरुरी छ कि वास्तु शास्त्र अनुसार बाथरूममा ट्वाइलेट सीट पश्चिम वा उत्तर-पश्चिम दिशामा हुनुपर्छ। बाथरूम र शौचालयसँग सम्बन्धित यी सानो सानो कुराहरुलाई ध्यान दिएर र यस अनुसार आफ्नो बाथरूमको निर्माण गरेर तपाई आफ्नो जीवनमा राम्रो परिणाम प्राप्त गर्न सक्नुहुन्छ।

घरमा वा कार्यालयमा कछुवा किन राखिन्छ? के छ यसको लाभ?
घरमा कछुवा राख्नु धेरै शुभ मानिन्छ। यसले घरमा खुशी, समृद्धि र सकारात्मक ऊर्जाको संचार गर्दछ। धार्मिक मान्यता अनुसार भगवान विष्णुको एक रुप कछुवाको थियो। भगवान विष्णुले कछुवाको रूप लिए र समुद्रको मंथनको क्रममा मन्दार पर्वतलाई आफ्नो कवचमा उठाए। भनिन्छ जहाँ कछुवा हुन्छ, त्यहाँ लक्ष्मीको आगमन हुन्छ। कछुवा राख्नाले घर वा कार्यालयमा सकरात्मक उर्जा रहन्छ।

घरमा कछुवा राख्नुको फाइदा
वास्तु शास्त्रका अनुसार घर वा भवनको उत्तर दिशामा कछुवा राख्नाले धनको लाभ र शत्रुहरूको नाश गर्दछ। परिवारका सदस्यहरू सुरक्षित रहन्छन्। परिवारको मुख्य व्यक्तिको आयु लामो हुन्छ। घरको मुख्य प्रवेशद्बारमा कछुवाको तस्वीर राख्नाले परिवारमा शान्ति कायम रहन्छ र समस्या र नकारात्मक चीजहरूलाई भवनबाट टाढा राख्छ। घरको नकरात्मक उर्जा पनि हट्छ। घरमा धातुको कछुवा राख्नाले घरमा रहनेहरुको मुड राम्रो रहन्छ। यदि व्यवसायीले आफ्नो व्यवसाय गर्ने स्थानको प्रवेशद्बारमा कछुवाको तस्वीर राख्छ भने व्यवसायमा सफलता र धन लाभ हुन्छ र काम धेरै समयसम्म रोकिदैंन।

धनका वा स्वास्थ्यका समस्याहरू हुन्छन् टाढा
जसलाई आर्थिक समस्या भएको छ उसले घरमा कछुवा राख्नाले लाभ हुन्छ। यदि कसैलाई धन सम्बन्धी समस्या छ भने उसले घरमा क्रिस्टलको कछुवा ल्याउनु पर्छ। घरमा कछुवा राख्दा परिवारका सदस्यहरूको आयु बढ्छ र उनीहरूलाई थुप्रै रोगबाट टाढा राख्छ। घरमा रहेको कछुवाले तपाई र तपाईको परिवारलाई नराम्रो नजरबाट बचाउँछ। घरमा कछुवा राख्दा परिवारका सदस्यहरूमाझ खुशी र शान्ति आउँछ। नयाँ व्यवसाय सुरू गर्ने क्रममा पसल वा अफिसमा चाँदीको कछुवा राख्नु एकदमै शुभ मानिन्छ। घरमा कछुवा राख्नाले जीवनमा निरन्तर उर्जाको प्रवाहलाई एकसमान कायम राख्दछ, जसले गर्दा उतार-चढावहरू कम आउँछ। तपाईको घर वा कार्यालयमा वास्तु दोषका कारण धेरै उतार-चढाव भएको हुन सक्छ।

चिनियाँ वास्तुमा कछुवा राख्नको लागि मान्यता
चिनियाँ फेंगशुईमा चीजहरूलाई सहि दिशामा राख्नको लागि विशेष निर्देशन छ। सही दिशामा राख्नाले नै राम्रो फल मिल्दछ। उदाहरण को लागि यदि तपाइँ फेंगशुई कछुवाको गलत दिशामा राख्नुहुन्छ भने यसले फाइदाको सट्टा तपाईलाई हानी गर्दछ। तपाईको व्यक्तिगत जीवनमा तपाईले ऊर्जाको अभाव महसुस गर्न थाल्नुहुनेछ। तसर्थ कछुवालाई गलत दिशामा राख्नुको नराम्रो प्रभावबाट बच्नको लागि हामीले कछुवालाई राख्ने सहि दिशा थाहा पाउनु पर्दछ। घर होस् वा कार्यालय होस्, सकारात्मक ऊर्जा ल्याउन वस्तुहरूलाई ठीक ठाउँमा राख्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ। ध्यानमा राख्नुहोस् कि फेंगशुई वास्तुमा कछुवालाई संरक्षक मानिन्छ। किनकि यो चिनियाँ वास्तुकलाको चार दिव्य प्राणी मध्ये एक हो।

फेंगशुई अनुसार कछुवा राख्नको लागि निर्देशन
चिनियाँ वास्तुकलामा कालो कछुवाले उत्तर दिशा पाएको छ, हरियो अजिङगरले पूर्वी दिशा पाएको छ, रातो फिनिक्स(एक पौराणिक चरा जो ५०० बर्ष बाच्थ्यो)ले दक्षिण दिशा र सेतो चितुवाले पश्चिम दिशा पाएको छ। यी चारले कुनै पनि व्यक्तिको जीवनमा उर्जाको नियन्त्रण गर्छन्। अफिस वा घरको पछाडि कछुवा राख्दा अपार उर्जा दिन्छ ताकि तपाई आफ्नो सबै कामहरू ठीकसँग गर्न सक्नुहुनेछ। यदि तपाई क्यारियरमा धेरै प्रगति चाहानुहुन्छ भने कालो कछुवालाई उत्तर दिशामा राख्नुहोस्। यसले व्यापार र क्यारियरमा उन्नतिको संभावनाहरुलाई बढाउँछ। सामान्यतया कछुवा घरमा 'भाग्य' को लागी राखिन्छ। तर निश्चित प्रकारको महिला कछुवा, जसको पछाडि बच्चा कछुवा पनि हुन्छ, यसलाई प्रजननको प्रतीक मानिन्छ। जसको घरमा सन्तान छैनन् वा जो दम्पती सन्तान सुखबाट वञ्चित छन्, तिनीहरूले यस प्रकारको कछुवा आफ्नो घरमा राख्नु पर्छ।
Note: कालो रंगको कछुवा बाहेक, धेरै प्रकारका कछुवाहरू बनेका छन्। यी सबैको प्रभाव फरक छ। अलग-अलग तत्वबाट बनेको कछुवाहरुले उर्जालाई अलग-अलग तरिकाबाट फरक पार्छन्। तपाई आफ्नो आवश्यकता अनुसार कछुवा छनौट गर्न सक्नुहुन्छ।

घरमा मयूरको प्वाँख राख्नाले हुन्छ यी लाभ
हिन्दू धर्म तथा वास्तु शास्त्रका अनुसार घरमा मयूरको प्वाँख राख्नु शुभ मानिन्छ। विश्वव्यापी स्तरका मानिसहरुमा विश्वास छ कि मयूरको प्वाँखले नकारात्मक उर्जालाई टाढा राख्छ। सबै धर्मशास्त्र, ग्रंथ, वास्तु र ज्योतिषशास्त्रमा मयूर प्वाँखको महत्त्वपूर्ण स्थान छ। घरमा मयूरको प्वाँखहरू यस्तो ठाउँमा राख्नुहोस् जहाँबाट सबैलाई सजिलै देखिन्छ। घरमा मयूरको प्वाँख राख्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ। यो धार्मिक कार्यहरूमा पनि प्रयोग हुन्छ। आउनुहोस् जानौं मयूरको प्वाँखको महत्त्व।

लोकप्रिय पौराणिक कथा
कुनै एक समयमा सन्ध्या नाम गरेको असुर थियो। जसले कठोर तपस्या गरेर भगवान शिवलाई प्रसन्न तुल्यायो र वरदानको रूपमा धेरै प्रकारका शक्ति प्राप्त गर्यो। उसले भगवान विष्णुका भक्तहरूलाई अत्याचार गर्न लाग्यो। एक दिन उसले स्वर्गलाई पनि आफ्नो नियन्त्रणमा लियो र सबै देवीदेवताहरुलाई बन्दी बनायो। यस असुरलाई पराजित गर्न सबै देवीदेवताहरू मयूरको प्वाँखमा विराजमान भए र त्यो असुरलाई पराजित गर्न सके। त्यसबेलादेखि मयूरको प्वाँखलाई पूजनीय मानियो र यसले मन्दिरमा स्थान पायो। मयूरको प्वाँखको जति ठूलो महत्त्व सनातन धर्ममा छ सायदै त्यो अन्य संस्कारमा होला। हामी विश्वास गर्दछौं कि नकारात्मक उर्जा हटाउन मयूर सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ।

मयूरको पंख(प्वाँख) सम्बन्धी वैश्विक पौराणिक मान्यता
हिन्दू धर्ममा मयूरका प्वाँखहरु धनको देवी लक्ष्मी र शिक्षाको देवी सरस्वतीसँग सम्बन्धित छ। लक्ष्मीको भाग्य, सम्पन्नता र समृद्धिको लागि पूजा गरिन्छ। मयूरको प्वाँखको उपयोग लक्ष्मीका यी गुणहरू लिन प्रयोग गरिन्छ। मयूर विद्याकी देवी सरस्वतीको प्रिय भएकोले विद्यार्थीले मयूरको प्वाँख उनीहरूको किताबभित्र राख्ने चलन छ। घरमा मयूरको प्वाँखहरू घरमा राख्नुले सम्बन्धमा मिठास ल्याउँछ। मयूरको प्वाँख भगवान् श्री कृष्ण, श्री गणेश र कार्तिकेय जस्ता धेरै देवताहरूको मनपर्दो आभूषण हो। ग्रीक-रोमन संस्कृतिमा पनि मयूरलाई ‘हीरा’ देवीको प्रतिक मानिन्छ। हीराले ‘आर्गस’बाट मयूरको सृजना गरेको यस संस्कृतिको पौराणिक कथाहरूमा भेट्न सकिन्छ। आर्गसका सय नयन (मयूरको प्वाँखमा देखिने आकृति)ले स्वर्गको खजाना र ताराहरूका आँखालाई जनाउँदछ।

नवग्रह शान्ति र धनलाभको लागि मयूरको प्वाँख प्रयोग गर्नुहोस्
मयूरको प्वाँखहरू नवग्रहहरूको शान्तिको लागि प्रयोग गरिन्छ। घरको उत्तर वा उत्तर-पूर्वी कुनामा मयूरको प्वाँख राख्नाले नवग्रहको पीडा कम गर्दछ। मयूरको प्वाँख पनि माता लक्ष्मीसँग सम्बन्धित छ। तसर्थ मयूरको प्वाँखले सम्पत्तीलाई आकर्षित गर्दछ, यसैले मानिसहरूले यसलाई आफ्नो घरको ढुकुटीमा राख्छन्। यस बाहेक तपाई घर र कार्यालयमा मयूरको सुन्दर तस्वीरहरू र शोपीसहरू पनि राख्न सक्नुहुनेछ।

मयूरको प्वाँखले मन शान्त गर्दछ
यदि बच्चा अट्टेरी छन् र तपाइँको कुरा सुन्दैनन् भने मयूर पंखेले बनेको फ्यानले हावा दिने गर्नुहोस्। बच्चाहरुको जिद्दी स्वभाव स्वचालित रूपमा केहि दिनमा पुनः ठीक हुन्छ। नवजात शिशुको टाउकोमा चाँदीको ताबीजमा मयूरको प्वाँख राखेर राख्नाले बच्चालाई नजर लाग्दैन, उसलाई राम्रो सपना आउदैन र ऊ डराउँदैन।

मयूरको प्वाँखको प्रयोगले भवन तथा व्यवसायिक प्रतिष्ठानहरूको वास्तु दोष हटाउँछ 
यो घर, पसल वा व्यापारिक प्रतिष्ठानको वास्तु दोष हटाउन सक्षम छ। यदि भवनमा वास्तु दोष छ र त्यसलाई नभत्काई सुधार गर्न सम्भव छैन भने, मयूरको प्वाँख प्रयोग गरेर दोष हटाउन सकिन्छ। यसको लागि तपाईले भवन वा पसलको मुख्य प्रवेशद्बारमा तीनवटा मयूरको पखेटा राख्नु पर्छ। यो मयूरको प्वाँखलाई यस्तो ठाउँमा लगाउनुपर्छ कि जहाँबाट आउँदाजाँदा मयूरको प्वाँखको तलबाट ओहोरदोहोर होस्। यसो गर्नाले वास्तु दोष हट्छ र धनसम्पत्तिमा वृद्धि हुन्छ।

घरमा शंख राख्नाले हुनेछ अनौठा फाइदाहरू

1. वास्तु शास्त्रका अनुसार शंखलाई घरमा राख्नु शुभ मानिन्छ। यसमा धेरै गुणहरू हुन्छन् जसले तपाईको घरमा सकारात्मक उर्जा प्राप्त गर्दछ।वस्तु शास्त्रका अनुसार शंख भएको घरमा सदैव लक्ष्मीको बास हुन्छ।
2. शंखले तपाईको घरको कुनै पनि स्थानको नकरात्मक उर्जालाई हटाउँदछ।
3. शंखलाई घरमा राख्नाले वास्तु दोषहरू तपाईको घरबाट हट्छ र धन पनि प्राप्त हुन्छ। शंखको आवाजले तपाईको घर भित्र सुख समृद्धि राख्दछ।
4. शंखलाई विजय, सुख, शान्ति, यश र लक्ष्मीको वास मानिन्छ। शंख तीन रुपका हुन्छन्, जसमा दक्षिणावर्ती शंख, मध्यावर्ती शंख, वामावर्ती शंख छन्। 
5. वास्तु शास्त्रका अनुसार शंखमा पानी राखेर उत्तर दिशामा राख्दा घरका परिवारहरूका सदस्यबीच तालमेल बढ्न सक्छ। यदि बच्चा अध्ययनमा कमजोर छ भने, तब शंखमा राखेको पानीले बौद्धिक क्षमताको विकास हुन्छ।

घरको वरपर पारिजातको वृक्ष लगायो भने मिल्नेछ पाँच चमत्कारिक फाइदाहरु

1. पारिजातको वृक्ष जसको घरको आसपासमा हुन्छ, उसको घरको सबै प्रकारको वास्तु दोष नाश हुन्छ।
2. पारिजातका फूलहरू विशेष गरी लक्ष्मीपूजनका लागि प्रयोग गरिन्छ तर ती फूलहरू मात्र प्रयोग हुन्छन् जुन रूखबाट टुक्रिन्छ र तल झर्छ। जहाँ यो रूख छ, त्यहाँ साक्षात् लक्ष्मीको वास हुन्छ।
3. पारिजात फूलको सुगन्धले तपाईको जीवनबाट तनाव कम गर्ने शक्ति दिन्छ र खुसी प्रदान गर्दछ। यसको सुगन्धले तपाईको मस्तिष्कलाई शान्त बनाउँछ। घर परिवारमा खुसीको वातावरण बन्छ।
4. पारिजातका यी अद्भुत फूलहरू राती मात्र फुल्छन र बिहानसम्म तिनीहरू सबै ओइलाउँछन्। यो फुल जसको घर आँगनमा फूल्छन्, त्यहाँ सँधै शान्ति र समृद्धि हुन्छ।
5. पारिजातको प्रयोग हृदय रोगका लागि धेरै लाभदायक हुन्छ। १५ देखि २० फूल वा यसको रस सेवन गर्नु हृदय रोगलाई रोक्नको लागि प्रभावकारी उपाय हो, तर यो उपचार आयुर्वेदिक डाक्टरको सल्लाहमा मात्र गर्न सकिन्छ। यसको फूल, पात औषधीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।

वास्तुशास्त्र अनुसार दौडिरहेको ७ घोडाको चित्र राख्नुको महत्त्व

1. समुद्र किनारमा दौडिरहेको ७ वटा घोडा भएको चित्र भएको तस्वीर घरको बैठक कोठामा राख्दा उत्तम हुन्छ।
2. पूर्व दिशालाई घोडाको तस्वीर राख्नको लागि शुभ मानिन्छ, तर यो कार्यालयमा दक्षिण दिशामा राख्नु राम्रो हुन्छ।
3. यो तस्वीर घरमा लगाउनाले घरमा लक्ष्मीको बास र सुख र समृद्धि हुन्छ।
4. यसले नकारात्मक उर्जा हटाएर सकारात्मक उर्जा र सोचको सिर्जना गर्दछ।
5. चलिरहेको घोडाहरू गति, सफलता र सामर्थ्यको प्रतीक हुन्छन्। यसले जीवनमा उन्नति गराउँछ।

वास्तु अनुसार घडी घरको कुन दिशातिर राख्दा राम्रो हुन्छ?

1. यदि घडी तपाईको घरको दक्षिण दिशामा छ भने, यसलाई अहिल्यै हटाउनुहोस् किनभने यो तपाई र परिवारको लागि सही छैन। यो स्थिरताको दिशा हो र यस कारणले तपाईको परिवारको मुख्य सदस्यको स्वास्थ्य प्रभावित हुन्छ।
2. यदि तपाईको घरको कुनै ढोका माथि घडी छ भने, आज आजै हटाउनुहोस्। यो वास्तुशास्त्र अनुसार सही छैन। त्यसो गर्नाले घडीको मुनिबाट ओहोरदोहोर गर्ने व्यक्तिमा नकारात्मक ऊर्जाको प्रभाव पर्छ।
3. घडीको लागि उत्तम दिशा पूर्व मानिन्छ। यदि तपाईको घर पूर्व दिशामा घडी छ भने घरमा लक्ष्मीको आगमन हुन्छ। यदि तपाइँले पश्चिम दिशामा घडी राख्नुभयो भने, घरमा बस्ने व्यक्तिहरुमा सँधै सकारात्मक विचारहरू आउँदछन्।
4. वास्तु अनुसार घडी पनि फरक छन्। वास्तुमा यो विश्वास छ कि यदि तपाई घरमा घरमा पेंडुलम घडी छ भने यो तपाईको लागि राम्रो हो। यो घडी पश्चिम दिशामा राख्नुपर्दछ।
5. यदि तपाईको घरमा यस्तो घडी छ जुन चल्दैन वा बिग्रिएको छ भने, त्यस्ता घडीहरू तुरुन्तै घर बाहिर निकाल्नु वा फालिदिनु पर्छ। यसले घरमा नकरात्मक उर्जा ल्याउँदछ।
6. कालो, नीलो र केसर रंगको घडी घरमा स्थापित हुनुहुन्न। साथै, यदि तपाईको घरको घडी वर्ग र गोलाकार छ, भने त्यहाँ शुभ संकेतहरू छन्। यस्तो घडी तपाईको लागि शुभ हो। त्यस्तो घडी लगाउनाले घरमा सुख र शान्ति ल्याउँदछ। यसले परिवारको प्रगति पनि गर्दछ।

वास्तु अनुसार घरमा अध्ययन गर्ने कोठा कतातिर र कस्तो हुनुपर्दछ?

1. अध्ययन कक्ष घरको पश्चिम-मध्य क्षेत्रमा निर्माण गर्न यो धेरै फाइदाजनक छ। यस दिशामा बुध, गुरु, चन्द्र र शुक्र चार ग्रहबाट उत्तम प्रभाव प्राप्त हुन्छ। यस दिशाको अध्ययन कक्षामा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूले बुध ग्रहको प्रभावले बुद्धिको वृद्धि, बृहस्पति ग्रहको प्रभावले महत्त्वाकांक्षा र जिज्ञासामा वृद्धि, चन्द्र ग्रहको प्रभावबाट नयाँ विचारहरूको वृद्धि र शुक्र ग्रहको प्रभावबाट वक्तृत्व, प्रतिभा, कला, सीप र धनको वृद्धि हुन्छ।
2. अध्ययन कोठामा विद्यार्थीको टेबल पूर्व-उत्तर वा पश्चिममा हुनुपर्दछ। दक्षिण, आग्नेय(पूर्व-दक्षिण) वा नैऋत्य(दक्षिण-पश्चिम) या वायव्य(उत्तर-पश्चिम)मा हुनुहुन्न।
3. झ्याल वा उज्यालोको लागि राखिने कुराहरु अध्ययन कोठामा पूर्व-उत्तर वा पश्चिममा हुनु राम्रो मानिन्छ, सम्भवतः दक्षिण दक्षिणमा नराख्नुहोस्,।
4. अध्ययन हलमा कहिल्यै शौचालय नबनाउनुहोस्।
5. अध्ययन कोठाको रङ्ग संयोजन सेता, ड्याब, फिक्का, आकाशे रंग भित्ता र टेबल-फर्निचरमा उत्तम हुन्छ। कालो, रातो, गाढा निलो रंगहरू कोठामा हुनुहुँदैन।
6. अध्ययन कक्षको प्रवेश द्बार पूर्व-उत्तरको मध्य वा पश्चिममा हुनुपर्दछ। दक्षिण, आग्नेय(पूर्व-दक्षिण) वा नैऋत्य(दक्षिण-पश्चिम) या वायव्य(उत्तर-पश्चिम)मा हुनुहुन्न।
7. अध्ययन कोठामा किताब राखेर पढ्ने टेवल वा किताव राख्ने दराज उत्तरतिर राख्नु पर्छ।
8. पिउने पानी, मन्दिर, घडीलाई अध्ययन कोठामा उत्तर वा पूर्व दिशामा राख्नुपर्दछ।
9. टिभी, म्यागजिनहरू, सीडी प्लेयरहरू र भिडियो गेमहरू, स्क्र्याप अखबारहरू, फोहर चीजहरू र भारी सामानहरू अध्ययन कोठामा नराख्नुहोस्।
10. आदर्शवादी चित्रहरू, सरस्वती माता र गुरुहरूको तस्वीरहरू अध्ययन कोठामा स्थापना गर्नुपर्दछ।
11. चित्र र युद्धका मूर्तिहरू, झगडा-झगडा, हिंस्रक जनावर र चराहरूको मूर्तिहरू राख्नु हुँदैन।
12. जुत्ता, मोजा र मोजा लगाएर अध्ययन कोठामा प्रवेश गर्नु हुँदैन।

गृह प्रवेशमा शुभाशुभ महिना
वैदिक ज्योतिषमा हरेक कामको लागि शुभाशुभ समय उल्लेख गरिएको छ र हाम्रो संस्कार अनुसार पनि हामीले सोहि कुराको अनुसरण गर्दै आएका छौँ। हामी यहाँ गृह प्रवेशका (घर सर्न) लागि कुन कुन महिना शुभ हुन्छ र कुन महिनामा गृह प्रवेश गर्दा कस्तो फल प्राप्त हुन्छ भन्ने बिषयमा चर्चा गर्न लागिरहेका छौँ।

गृह प्रवेश (नँया घरमा सर्न) का लागि कुन महिना शुभ र कुन महिना अशुभ हुन्छ?
माघ महिनामा गृहप्रवेश गर्नाले धनलाभ, फाल्गुनमा गृहप्रवेश गर्नाले सन्तान र धन लाभ, चैतमा गृहप्रवेश गर्नाले धनको हानी, वैशाखमा गृहप्रवेश गर्नाले धनधान्यको लाभ र ज्येष्ठमा गृहप्रवेश गर्नाले पशु र सन्तानको लाभ हुन्छ, अन्य महिनामा गृहप्रवेश गर्नाले हानी र शत्रूबाट भय हुन्छ।
माघेSर्थलाभः प्रथमे प्रवेशे पुत्रार्थलाभः खलु फाल्गुने च। चैत्रेSर्थहानिर्धनधान्यलाभो वैशाखमासे पशुपुत्रलाभः॥ ज्येष्ठे च मासेषु परेषु नूनं हानिप्रदः शत्रुभयप्रदश्चः॥

गृहारम्भमा शुभाशुभ महिना विचार
घर बनाउन सुरु गर्नको लागि कुन महिना शुभ र कुन महिना अशुभ रहेको छ?
चैतमा गृहारम्भ गर्नाले शोक, वैशाखमा गृहारम्भ गर्नाले धनधान्यको लाभ, ज्येष्ठमा गृहारम्भ गर्नाले मृत्यु, असारमा गृहारम्भ गर्नाले पशुनाश, साउनमा गृहारम्भ गर्नाले पशुवृद्धि, भाद्रमा गृहारम्भ गर्नाले दारिद्रय, असोजमा गृहारम्भ गर्नाले कलह, कार्तिकमा गृहारम्भ गर्नाले कामको हानी, मङ्सिर र पुषमा गृहारम्भ गर्नाले धनधान्यको वृद्धि, माघमा गृहारम्भ गर्नाले अग्निभय, फाल्गुनमा गृहारम्भ गर्नाले धनको प्राप्ति हुनेछ।
चैत्रे शोककरं गृहादिरचितं स्यान्माधवेSर्थप्रदं। ज्येष्ठे मृत्युकरं शुचौ पशुहरं तद्वृद्धिदं श्रावणे॥
शून्यं भाद्रपदे त्विषे कलिकरं भृत्यक्षयं कार्तिके। धान्यं मार्गसहस्योर्दहनभीर्माघे श्रियः फाल्गुने॥

घरको कुन दिशाको असन्तुलनले के समस्या हुन्छ?
यदि तपाईको कुण्डलीमा चन्द्रमा राम्रो छ भने, तपाईले आमा र वाहन आदिको खुशी पाउनुहुनेछ। तर यदि घरमा चन्द्रमाको दिशा प्रदूषित छ भने, यो खुसी कम हुनेछ वा यी खुसी प्राप्त हुँदैन, किनकि घरको दिशामा रहेका ग्रहहरूले राम्रो र नराम्रो प्रभाव पार्छन्। जान्नुहोस्, घरको कुन दिशा बिग्रिनाले के समस्या हुन्छ?

पूर्व दिशा
सूर्य पूर्व दिशाको ग्रह हो। घरको ढोका वा विन्डो यस दिशामा हुनुपर्दछ वा खाली राख्नुहोस्। यस दिशाको प्रदूषणका कारण बुबासँग झगडा हुने सम्भावना हुन्छ, सरकारी वा सरकारी कामसँग समस्या हुन्छ, दिमागको कमजोरी, ज्वरो, टाउको दुख्ने, आँखा, मुटु, छाला, क्षय र अस्थिर रोगहरू आदि हुन सक्ने सम्भावना हुन्छ।

आग्नेय कोण
शुक्र ग्रह आग्नेय दिशाको ग्रह हो। यस दिशामा त्यहाँ ग्याँस, बायलर, ट्रान्सफार्मर, भान्छा आदि हुनुपर्छ। यस दिशाको दूषित हुनाले महिला स्त्री सुखमा कमी, सबारीसाधनबाट कष्ट, नपुंसकता, हर्निया, मधुमेह, धातु र मूत्र रोग, गर्भाशय रोगहरू आदि हुन सक्ने सम्भावना हुन्छ।

दक्षिण दिशा
मंगल ग्रह दक्षिण दिशामा रहन्छ। यस दिशामा भारी घरेलू सामान राख्नुहोस्। यदि यो दिशा बिग्रेको छ भने घरमालिकले कष्ट भोग्नेछ, भाइहरूको तीतोपन, क्रोध र दुर्घटना बढ्नेछ। रक्तचाप, रक्त विकार, कुष्ठरोग, फोडा, पाइल्स, प्लेग आदि रोग हुने सम्भावना रहन्छ।

नैऋत्य कोण
राहु र केतु ग्रहहरू यस दिशामा रहन्छन्। घरको मुख्य ब्यक्तिको कोठा, ढुकुटी, मेशिनहरू आदि यस दिशामा राख्न सकिन्छ। यस दिशाको दूषितताका कारण परिवारमा अकाल मृत्यु हुने सम्भावना हुन्छ, हजुरबुबा वा बुवाबाट समस्या, भूत प्रेतको डर, छाला, कुष्ठरोग, रगत विकार, हैजा, छाला रोग आदि हुन सक्ने सम्भावना रहन्छ। 

पश्चिम दिशा
शनि पश्चिम दिशासँग सम्बन्धित छ। यस दिशामा भान्छा वा शौचालय हुनु पर्छ। यदि पश्चिम दिशामा कुनै दोष छ भने, त्यहाँ काममा गडबडी, वायु विकार, पक्षाघात, मेरुदण्डमा समस्या, भूतको डर, क्यान्सर, कुष्ठ रोग, नपुंसकता, खुट्टामा समस्या आदि सम्भावना हुन्छ।

वायव्य कोण
यस दिशा चन्द्र ग्रहसँग सम्बन्धित छ। तपाईको बेडरूम, ग्यारेज, गोठ, आदि यस दिशामा हुनु पर्दछ। यस दिशाको प्रदूषणका कारण, आमाको सम्बन्धमा तीतोपन, मानसिक समस्या, अनिद्रा, दम, श्वास रोग, कफ, सर्दी, मूत्र रोग, मासिक रोग, पित्ताशय, निमोनिया आदि हुने सम्भावना हुन्छ।

उत्तर दिशा
बुध उत्तर दिशासँग सम्बन्धित छ। यस दिशामा झ्याल, ढोका, घरको बाल्कनी वा मुख्य ढोका हुनुपर्दछ। यस दिशामा दोष हुनको कारण, त्यहाँ ज्ञान र बुद्धिको हानी हुने, बोली दोष, भुल्ने बानी हुने, मिर्गी, दिमाग, घाँटी वा नाक आदि रोग, भ्रम, व्यवसाय गुमाउनु, धेरै शंका हुने, मामा काका आदिसँग सम्बन्ध मा तीतोपन आदि हुन सक्ने सम्भावना हुन्छ।

ईशान कोण
बृहस्पति यस दिशासँग सम्बन्धित ग्रह हो। यस दिशामा, बोरिङ, इनार, पाैडी पोखरी, मन्दिर वा घर मुख्य ढोका हुनुपर्दछ। यदि यो दिशा बिग्रिएको छ भने पूजापाठ, भगवान र गुरुहरूमा विश्वासको कमी, आयमा कमी, सम्पत्तिमा कमी, विवाहमा ढिलाइ, बच्चा हुनमा ढिलाइ, बेहोशी, पेटको विकार, कानको रोग, गठिया, कब्ज, अनिद्रा आदि हुने सम्भावना छ।

घरमा लक्ष्मीको बास होस् भन्ने चाहनुहुन्छ? घरमा राख्नुहोस् यी चिज
बासुरी
बासुरीलाई बास्तु दोष निर्मुल गर्नमा निकै खास मानिन्छ। यदि आर्थिक समस्याबाट मुक्ति पाउन छ भने घरमा चाँदिको बासुरी राख्न राम्रो हुन्छ। वास्तु शास्त्र अनुसार, सुनको बासुरी घरमा राख्दा घरमा लक्ष्मीको वास बनि रहन्छ। यदि सुन वा चाँदिको बासुरी सम्भव नभए वाँसको बासुरी पनि राख्दा राम्रो हुन्छ।

गणेशको नृत्य गरेको मुर्ति
भगवान गणेश हर रुपमा मंगलकारी हुन्, तर धन-लक्ष्मीको दुख दुर गर्नको लागि नृत्य गरेको गणेश मुर्ति घरमा राख्नाले निकै शुभ मानिन्छ। भगवान गणेशको यस्तो मुर्ति घरको मुख्य द्बारमा राख्दा राम्रो हुन्छ। यदि मुर्ति छैन भने तस्बिर पनि राख्न सकिन्छ।

लक्ष्मी र कुबेरको मुर्ति या तस्बिर
देवी लक्ष्मीको तस्वीर वा मूर्ति त लगभग सबैको घरमा हुन्छ, तर धन-धान्य पाउनको लागि देवी लक्ष्मीको साथै भगवान कुबेरको मूर्ति वा तस्वीर राख्न जरुरी हुन्छ। स्थाई धन लाभको लागि घरमा देवी लक्ष्मी र भगवान कुबेर दुबैको पुजा गर्नु पर्छ। भगवान कुबेर उत्तर दिशाका स्वामी मानिन्छ, त्यसैले उनलाई सँधै उत्तर दिशामा राख्नु पर्छ।

शङ्ख
वास्तुका अनुसार शंखमा वास्तु दोष हटाउने अद्भुत शक्ति हुन्छ, जुन घरमा शंख राखिएको हुन्छ त्यस घरमा सकारात्मक उर्जा रहन्छ। शास्त्रका अनुसार जुनको पूजा स्थलमा देवी लक्ष्मीको साथ शंखको स्थापना पनि गरिएको छ र पुजा गरिन्छ भने त्यहाँ स्वयं लक्ष्मी माताको वास हुन्छ र यस्तो घरमा कहिले पनि धनको कमी हुँदैन।

एकाक्षी नरिवल
नरिवललाई श्रीफल भनिएको छ र यसलाई देवी लक्ष्मीको स्वरूप मानिन्छ। श्रीफलहरु मध्य एकाक्षी नरिवल निकै नै शुभ हुन्छ। जुन घरमा एकाक्षी नरिवल राखिएको हुन्छ र नियमित पुजा गरिन्छ, त्यहाँ धनको अभाव नहुने मान्यता छ।

सफल व्यवसायी बन्नका लागि वास्तु टिप्स
सफल व्यवसायी बन्न सजिलो छैन। तपाई सफल व्यवसायी बन्न चाहनुहुन्छ भने यसमा वर्षौको मेहेनत लाग्छसक्छ। व्यापारमा तपाईको सानो गल्तीले ठूलो घाटा पनि हुनसक्छ। कहिलेकाहीँ वास्तु दोष पनि व्यापारका लागि बाधक बनिदिन्छ। यसकारण व्यापार सुरु गर्नुअघि वास्तुलाई ध्यानमा राख्नु हितकर हुन्छ।

वास्तु दोष मेटाउन घर वा भवनमा कुनै तोडफोडको आवश्यकता पर्दैन र केही वैज्ञानिक विधि अपनाएर वास्तु दोष मेटाउँदा भवनभित्रको वातावरण समेत आकर्षक र वास्तुमैत्री बनिदिन्छ। बास्तुमा मेटल, कलर, मिरर, पिरामिड, घरका चिजवस्तुहरु, पेन्टिङ, लाइटको प्रयोग सही दिशामा हुन जरुरी छ। वास्तुशास्त्र एक प्रयोगात्मक विज्ञान हो र आफ्नो अफिसको वास्तुदोष मेटाउन कुनै पनि तोडफोड गरिरहन पर्दैन, केही सामान्य कुरामा ध्यान दिए पुग्छ। जस्तो पेन्टिङमा सामान्य परिवर्तन, चिजवस्तु राख्ने स्थानमा परिवर्तन, लाइट्स र स्कल्पचर्स भवनमा लगाएर हरेक किसिमको बास्तु दोष मेटाउन सकिन्छ। भवन, कार्यालय वा कम्पनी वा उद्योगको नक्सा बनाउने समयमै यी चिजहरुमा विशेष ध्यान बनाउन जरुरी हुन्छ।

कन्स्ट्रक्सन (Construction) उद्योगका लागि वास्तु टिप्स

1. बिल्डिङको पश्चिम वा पूर्वी दिशामै आफ्नो साइट अफिस बनाउनुहोस्।
2. प्लान्टको उत्तर-दक्षिण दिशामा कच्चा पदार्थ राख्ने भूल नगर्नुहोस्।
3. कन्स्ट्रक्सनको सुरुवात सबैभन्दा पहिला प्लान्टको उत्तर दिशाबाट गर्नुहोस्। 
4. विजनेशमा राम्रो नेटवर्किङका लागि कार्यालयको दक्षिणी क्षेत्रमा दौडदै गरेको ७ घोडाको मूर्ति वा चित्र राख्नुहोस्।
5. कार्यालयको उत्तर वा दक्षिण दिशामा रातो हात्ती राख्दा तपाईको विजिनेशको प्रतिष्ठा चाँडो बढ्छ।
6. सेल्ससँग सम्बन्धित काम गर्नका लागि पूर्वमा पश्चिमतर्फ मुख फर्काएर बस्ने गर्नुहोस्।
7. मार्केटिङको मामलामा दक्षिण वा उत्तर दिशामा बस्नुहोस्।
8. उत्पादनसँग जोडिएका सबै काम सधैं दक्षिण वा पश्चिम दिशामा मात्र बसेर गर्नु हितकारी हुन्छ।
9. फाइनान्स वा व्यवस्थापनको काम सधैं पश्चिमतर्फ बसेर पूर्वतर्फ आफ्नो मुख फर्काई गर्नुपर्छ।
10. सेल्स डिपार्टमेन्टसँग सम्बद्ध मानिसहरु आफ्नो वर्क स्टेशन जहिले पनि पूर्व दिशामै बनाउनुहोस् र पहेंलो तथा खैरो रंग सधैं टाढा राख्नुहोस्।

फ्याक्ट्री वा कम्पनीका लागि बास्तु टिप्स

1. कुनै विजिनेशको योजना बनाइरहनुभएको छ भने उत्तर दिशामा पूर्वतर्फ मुख फर्काएर बस्नुहोस्।
2. पानीसँग सम्बन्धित सबै चिजहरुलाई फ्याक्ट्रीको उत्तर दिशामा सारिदिनुहोस्।
3. फ्याक्ट्रीको दक्षिण-पश्चिम क्षेत्रमा मेसिनरी टुल्स राख्ने गल्ती नगर्नुहोस्।
4. आफ्नो कम्पनीको नाम भएको ब्यानर वा फ्लेक्स बोर्ड तपाईको कार्यालयको उत्तर वा पूर्व दिशामा मात्र लगाउनुहोस्।
5. सेतो रंगको घोडाको जोडाको चित्र वा मूर्ति अफिसको उत्तर वा पूर्व दिशामा राख्नुहोस्। यसले तपाईलाई फाइनान्सियल सपोर्ट दिन्छ।

व्यापारमा पैसाको कमी भइरहेको छ भने

1. तपाईलाई सेयर मार्केट वा प्रोपटी मार्केट जहाँबाट समेत घाटा हुनसक्छ। धेरै समय रोकिएको पेमेन्ट समयमा आउँदैन भने विजिनेश बढाउने कुरामा पनि घाटा हुनसक्छ। तर अब बास्तुशास्त्रमा यस्ता हैरानीहरुको समेत सहज हल छ। जसले तपाईको घर र अफिसको इनर्जीलाई सन्तुलित गरिदिन्छ र सबै काम तपाईले भने अनुसार नै हुन थाल्छ।
2. वर्षौको खोजबाट यो पत्ता लागेको छ कि उत्तर दिशामा कुबेरको मूर्ति टेबल वा सेफमाथि राख्दा धेरै मानिसलाई काफी फाइदा हुन्छ।
3. विजिनेशमा धनको कमीको समस्याको एउटा कारण कार्यालय वा घरमा लकरलाई गलत दिशामा राख्नु पनि हो। लकरमा नगद र गहना राख्ने हो भने त्यसलाई घरको पश्चिम वा दक्षिण-पश्चिम क्षेत्रमा राख्नुपर्छ। लकर फलामको हुन आवश्यक छ।
4. घर या अफिसको दक्षिण-पूर्व क्षेत्रमा फोहोर फाल्ने डस्टबिनहरु राख्दा पैसाको फ्लो अवरुद्ध हुनसक्छ। यस्तै यदि तपाई व्यापारी हो भने तपाईको अकाउन्ट बुकको रंग रातो हुनुपर्छ।

दोकानमा ग्राहक आइरहेका छैनन् भने

1. कहिलेकाही यस्तो पनि हुन्छ कि राम्रो र व्यवस्थित पसल भए पनि तपाईकोमा आउने ग्राहकको संख्या घट्नसक्छ वा ग्राहक नआउन सक्छन्। जब कि तपाईको जस्तै छिमेकमा रहेको त्यस्तै दोकानमा भने ग्राहकको थामिनसक्नु भीड लाग्छ। यदि तपाईलाई व्यवसायमा समेत यस्तै समस्या आइरहेको छ भने वास्तु विज्ञानको सहारामा यो समस्याको हल निकाल्न सकिन्छ।
2. दक्षिण-पश्चिम क्षेत्रको पर्खालमा नन्दी साँढेको आकृति लगाएमा यसले तपाईको व्यवसायलाई सुरक्षा प्रदान गर्छ।
3. दोकान वा आफ्नो अफिसमा यस्तो आकृति लगाउनाले ग्राहक तपाईको दोकानप्रति आकर्षित हुन्छन्। यति मात्र होइन, यस्ता प्रयोगले ग्राहकसँग तपाईको सम्बन्ध निकै लामो समयसम्म राख्न मद्धत गर्छ।
4. तपाईको दोकानमा ग्राहक पूर्व वा उत्तर दिशाबाट प्रवेश गर्छन् भने त्यो शुभ मानिन्छ।

कतै तपाईले गलत दिशातिर त सिरानी लाउनुभएको छैन?
पूर्वीय दर्शनमा ऋषिमुनिहरुले मानिसका जीवनका हरेक क्रियाकलाप र गतिविधिहरुको बारेमा विस्तृत चर्चा गरेको पाइन्छ। हाम्रा ऋषि-महर्षिहरुले कता फर्केर कसरी बसेर खाने, कुन समयमा खाने, कुन समयमा सुत्ने, कुन समयमा उठ्ने आदि सबैको बारेमा दिशानिर्देश गरेको पाइन्छ, तर अहिलेको समयमा कामको चाप वा विभिन्न जिम्मेबारी र कति कुराहरु अहिलेको भागदौडको जिन्दगीमा असम्भव जस्तै भैसकेका छन्, तर पनि कतिपय कुराहरु अझ पनि उत्तिकै महत्त्वपुर्ण र वैज्ञानिक रहेको पाइन्छ। यहाँ हामी सुत्दा कता सिरानी लाउँदा कस्तो फल मिल्छ भने बिषय प्रस्तुत गर्दै छौ।

प्राक्शिरा शयने विद्या धनमायुश्च दक्षिणे। पश्चिमे प्रबला चिन्ता हानीर्मृत्युतथोत्तरे॥

1. पूर्वतिर सिरानी बनाएर सुत्दा विद्या प्राप्त हुन्छ। 
2. दक्षिणतिर सिरानी बनाएर सुत्दा धन प्राप्त हुने र आयु बढ्ने हुन्छ।
3. पश्चिमतिर सिरानी बनाएर सुत्दा चिन्ता बढ्छ। 
4. उत्तरतिर सिरानी बनाएर सुत्दा हानी र दुर्घटना, नराम्रो सपना देख्ने, निद्रा नपुग्ने वा आराम प्राप्त नहुने आदि हुन्छ।

कतै तपाई साँझमा कुचो वा झाडु लगाएर दरिद्रतालाई निम्तो त दिईरहनुभएको छैन?

1. सर्वप्रथम यो कुरा विचार गर्नुपर्छ कि सूर्यास्त पछि वा साँझको समयमा घरमा कहिल्यै पनि झाडु लगाउनु हुँदैन। साँझमा झाडु वा कुचो लगाउनाले आर्थिक समस्याहरू आउन सक्छ।
2. गल्तीले पनि झाडूलाई ठड्याएर राख्नु हुदैँन। कुचो वा झाडूलाई ठड्याएर राख्नाले घरमा झगडा हुन्छ।
3.  झाडुलाई कहिले पनि खुट्टाले कुल्चिनु वा लात्ती लगाउन हुदैँन। यस्तो गर्दा पनि घरमा दरिद्रता बढ्न सक्छ।
4. झाडुलाई कहिले पनि भिजाउनु हुँदैन र सधैं सफा राख्नु पर्छ।
5. झाडुलाई समय समयमा परिवर्तन गर्नुपर्दछ। घरमा पुरानो कुचो कहिले पनि नराख्नुहोस्।
6. गल्तिले पनि झाडुलाई घर बाहिर छर्नु वा कुचोलाई फुकालेर छरपस्ट गर्नु हुँदैन र कहिल्यै जलाउनु पनि हुँदैन।
7. घर बाहिर वा छानामा झाडू राख्नु अशुभ मानिन्छ। यदि घरको छानामा वा घरको बाहिर झाडू राखिन्छ भने, घरमा चोरी हुन सक्ने सम्भावना बढ्छ।

वास्तु सम्बन्धि केहि उपायहरु

1. घरको दक्षिण दिशामा सिढी बनाउनु पर्दछ। यस्तो गर्दा धनको आगमन भैरहन्छ।
2. घरको उत्तरपूर्वी कुनालाई ईशान भनिन्छ। ईशान कुना सँधै सफा र सुन्दर राख्नुपर्दछ, किनकि यस्तो मानिन्छ कि देवताका गुरु बृहस्पतिको वास ईशान तिर हुन्छ।
3. यदि तपाईले घरमा मनिप्लानको बोट लगाउनुहुन्छ भने दक्षिण दिशामा लगाउनुहोस्, यसो गर्दा धनको देवी माता लक्ष्मी तपाईको घरमा वास गर्नुहुन्छ र सबै आर्थिक समस्याहरू हट्दछ।
4. घरको दक्षिणी भाग घरको उत्तरी भाग भन्दा उच्च हुनुपर्छ किनकि यदि त्यसो भयो भने घरमा खुसी र समृद्धि रहन्छ।
5. यदि घरको मूल ढोका अगाडि खाल्टो वा फोहोर छ भने, सकेसम्म यसलाई सफा गर्नुहोस्। यदि यस्तो गरिएन भने घरमा दरिद्रता रहन्छ।
6. तुलसीको बोट घरको दक्षिणी भागमा कहिल्यै रोप्न हुन्न। यदि तपाइँ यसो गर्नुहुन्छ भने घरमा बस्ने मानिसहरूलाई सबै प्रकारका रोगहरूको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
7. यदि घरका भाँडा फुटेको वा कुच्चिएको छ भने, तिनीहरूलाई सकेसम्म चाँडो घरबाट बाहिर निकाल्नुहोस्। यसो गर्दा घरमा सकारात्मक उर्जा रहन्छ।

वास्तु अनुसार कहाँ हुनुपर्छ तपाईको सुत्ने ओछ्यान?

1. शास्त्रमा वास्तुको दिशाहरुलाई धेरै महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। यो भनिन्छ कि घरको दक्षिण दिशाको जमीन केहि उच्च हुनुपर्छ। ओछ्यान वा सुत्ने कोठा घरको एक यस्तो ठाउँमा हुनुपर्छ जहाँ व्यक्ति आफ्नो दिनभरिको थकान मेटाउन सकोस् र बिहान उठ्दा उसलाई एक नयाँ उर्जाको अनुभव हुन सकोस्।
2. सुखी जीवनको लागि यो महत्त्वपूर्ण छ कि सुत्ने ओछ्यान ठीक ठाउँमा होस्। यसका साथै तन्नाको रङ्ग र डसना आदि पनि सहि हुनु उस्तै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यी कुराहरु नमिल्नाले असफलता, झगडा, तनाव र स्वास्थ्य बिग्रिने जस्ता समस्या निम्त्याउन सक्छ। वास्तुमा, यो विश्वास गरिन्छ कि अग्निदेव घरको दक्षिण-पूर्व दिशामा बस्छन्।
3. वास्तुका अनुसार यो विश्वास गरिन्छ कि यदि ढोका अगाडि खाट वा पलंग छ भने त्यसले वास्तु दोष उत्पन्न गर्दछ। यस कारणले गर्दा घरमा आर्थिक समस्या, मानसिक तनाव र शरीरमा रोगहरू हुने सम्भावना हुन्छ। यस बाहेक, ढोका तिर खुट्टा फर्काएर पनि सुत्न हुँदैन।
4. वास्तुका अनुसार खाट वा पलंगको अगाडी मिरर वा ड्रेसिंग टेबल हुनुहुन्न। यस बाहेक, यो भनिन्छ कि सुत्ने बेलामा आफ्नो छाया देखिनु हुँदैन। यसो गर्दा पति र पत्नीको सम्बन्धमा असर पर्छ। धेरै प्रकारका रोगहरूको सम्भावना पनि बढ्छ।
5. कोठामा फलामको खाट वा पलंग नराख्नुहोस्, सँधै काठको खाटको प्रयोग गर्नुहोस्। काठको फर्नीचर वास्तुमा राम्रो मानिन्छ। यस बाहेक, ओछ्यानको उचाइ न त धेरै उच्च वा न्यून हुनुपर्दछ। वास्तुका अनुसार ओछ्यान आरामदायी हुनुपर्दछ।
6. ओछ्यानमा जानु भन्दा पहिले ओछ्यान राम्रोसँग सफा गर्नुहोस्, शिरानी र ओछ्यानको तन्ना सधै सफा हुनुपर्छ, यदि छैन भने वास्तु दोषले सताउन सक्छ। यदि तपाईको ओछ्यान ठूलो छ अर्थात् डबल छ भने, यसमा एक प्रकारको गद्दा राख्नुहोस् र दुई प्रकारको गद्दा लगाउने होइन।

घरको मुख्य द्बार बाट आउँछ खुशी, जान्नुहोस् वास्तु सम्बन्धि उपाय

1. घरको प्रवेशद्बार सधैं सफा र सुन्दर हुनु पर्छ।
2. रूख र लतालहराबाट छायाले घरमा निराशा ल्याउँछ, त्यसैले घरको अगाडि कहिल्यै रूख हुनु हुँदैन।
3. वास्तु शास्त्रका अनुसार मुख्य गेटमा अन्धकार हुनुहुँदैन किनभने अन्धकारले नकारात्मक उर्जा उत्पन्न गर्दछ, त्यसैले घरको ढोकालाई उज्यालो बनाउनुहोस्।
4. रातो र निलो स्वस्तिक घरको मुख्य प्रवेशद्बारमा धेरै फलदायी हुन्छ। घरको मुख्य द्बारको पछाडी तिर गणेशजीको मुख राख्नु राम्रो हुन्छ किनभने यस्तो मान्यता छ किगणेशजीको पछाडि तिर गरीबीको वास छ। त्यस्ता तस्वीरहरू लगाउनाले गरीबी पछाडि तिर हुन्छ र घरमा प्रवेश गर्न सक्षम हुँदैन।
5. वास्तु शास्त्रका अनुसार मुख्य द्बारमा कलश राखिएको छ भने यो धेरै शुभ हुन्छ। यो ध्यान राख्नुपर्छ कि कलशको मुख खुला हुनुपर्छ। यो पूजा स्थलमा स्थापित गर्नु पनि राम्रो हुन्छ। यस तरीकाले कलश राख्दा घरमा शान्ति र समृद्धि आउँछ।
6. घरको मुख्य प्रवेशद्बारमा अशोक र नीमको पातहरू भित्र पट्टी बांध्नुपर्दछ, यो धेरै फाइदाजनक छ।
7. घोडाको नाल शनिसँग सम्बन्धित छ। यदि घोडाको नाल मुख्य ढोकामा राखिएको छ भने घर भित्र पस्नु अघि नकारात्मक शक्ति नाश हुन्छ र घरमा सुख र शान्ति रहन्छ।
8. यदि घरको मूल ढोका अगाडि वा घरको आँगनमा तुलसी बोट लगाइएको छ भने घरको वास्तु दोषहरू नाश हुन्छ।

राम्रो पारिवारिक सम्बन्धको वास्तु सम्बन्धि सुझाव
उपचारात्मक वास्तुका अनुसार दिशाको सन्तुलन हुनु धेरै महत्त्वपूर्ण छ, जुन घरको भवनको दिशा सन्तुलनमा छ, त्यहाँ सकारात्मक उर्जाको उचित प्रवाह हुनेछ, जसका कारण भवनमा बस्ने सदस्यहरूले आफ्नो खुशीयाली जीवन बिताउँछन्। दिशामा सन्तुलन बिग्रन्छ भने घर भित्र नकारात्मक उर्जा बढ्छ र कलह बढ्न थाल्छ। वास्तुमा हरेक कुराको दिशा निर्धारित छ। तपाईको पारिवारिक सम्बन्धहरू राम्रो होस् भनेर त्यसको लागि पनि दिशा निर्धारण गरिएको छ दक्षिण-पश्चिम दिशा। यो दिशा पारिवारिक सम्बन्धसँग सम्बन्धित छ, यसको मतलब पारिवारिक सम्बन्धमा बलियो हुनको लागि यो दिशामा सन्तुलन हुनु धेरै महत्त्वपूर्ण छ। यस दिशाको असन्तुलनले पारिवारिक सम्बन्धमा बिभिन्न समस्या उत्पन्न गर्दछ। पारिवारिक सम्बन्ध सन्तुलन राख्नका लागि हामीले केहि वास्तु सम्बन्धि उपायहरु यहाँ प्रस्तुत गरेका छौ।

1. यदि घरका सदस्यहरू बीच झगडाको स्थिति छ भने त्यहाँ दक्षिण-पश्चिम दिशाको असन्तुलन हुन सक्छ। साना मामिलामा परिवारका सदस्यहरूमा मतभेद हुँदा विवाद कायमै रहन्छ। घरको दक्षिण पश्चिम दिशाको सम्बन्ध व्यक्तिको कुशलता, बुद्धिमता र ज्ञानसंँग जोडिएको हुन्छ। साथै उक्त दिशा अध्ययन र शिक्षासँंग पनि सम्बन्धित हुन्छ। यसलाई सधै सफा राख्नुपर्छ।
2. फोहोर, जुत्ता वा प्रयोगमा नआउने सामान त्यस्ता सामानहरू दक्षिण-पश्चिम तिर राख्दा नकारात्मक उर्जाको प्रवाह बढ्छ, जसको कारण पारिवारिक सम्बन्धमा तनाव सुरु हुन्छ।
3. पहेंलो रङ्ग यस दिशाको अनुकूल हुने भएकाले पहेंलो रङ्ग यस दिशामा प्रयोग गर्नुपर्नेछ। भित्ता वा अन्य सजावटको रङ्ग पहेलो छनौट गर्नुपर्छ।
4. फोटो - उत्तम पारिवारिक सम्बन्धको लागि तपाईको परिवारको सामुहिक फोटो यस दिशामा सुनौलो वा पहेंलो फ्रेममा राख्नुपर्दछ। यसले तपाइँको परिवारबीच राम्रो समन्वय रहन्छ।
5. दक्षिण पश्चिम तपाईको सम्बन्ध र दक्षताको क्षेत्र पनि हो - यो दक्षता, विवाह, पारिवारिक सद्भाव, संलग्नता, जीवन र सम्बन्धमा स्थिरताको प्रतिनिधित्व क्षेत्र हो। यस क्षेत्रले तपाइँको प्रतिभालाई पनि जगाउँदछ। आफ्नो दक्षता विकास गर्नका लागि यस क्षेत्रमा तपाईको सबै डिग्री, प्रमाणपत्रहरू र पुरस्कारहरू राख्नुहोस्। यो कार्यस्थलको लागि आदर्श क्षेत्र हो।

वास्तु पुजाको लागी

1. पुजा घर घुमाउन पुग्ने तोरण, ठूलो बाँसको लिंगा, कपडा (पँहेलो, सेतो, रातो), वास्तु चक्र, ६५ वटा सिक्का पैसा, माटोको कलश ४ वटा, पाला १, कलश १, कछुवा १, नाग २, कोदालो १, सिउँडी, गरुडको फोटो, दक्षिणा आदि।
2. पञ्चगव्य
   1. दूध (गाईको दूध)
   2. दही (गाईको दूधबाट बनेको दही)
   3. घिउ (गाईको दूधबाट बनेको शुद्ध घिउ)
   4. गोमूत्र (गाईको पिसाब)
   5. गोबर (गाईको गोबर)
3. साल, बाँस, उखुका लिङगा ५/५ वटा
4. कुश, दुबो, फूलपाती, फलफूल, चढुवा, शङ्ख, घण्टी, रेखी हाल्न चामलको पिठो
5. सिक्का २० वटा, नोट ५/१० का, गणेशलाई सुजीको प्रसाद
6. पाला १, बत्ति, सलाई, कलश १० वटा, काँशको कचौरा ३ वटा (घर वा छिमेक बाट)
7. धान-चामल १३/१३ माना, तुलसीपत्र, आँप, वर, पिपल, डुम्री, ल्वाङ, सुकमेल
8. हवन-समिधा (दाउरा) ३२ वटा, सुरो १ वटा, सानो काँसको कचौरा १, नरिवल १,
9. जनै ५ वटा, सुपारी ५ वटा र अन्य कर्ता अनुसार, सप्तधान, सप्तमृतिका
10. धुप-कपुर, अगरबत्ती, रक्षाबन्धन (डोरो), दुना-टपरी ३५/३५ वटा
11. कपडा (रातो, पहेँलो, सेतो, कालो १/१ मिटर) कर्ताको लागी धोती, फलाम, मास
12. जौं १ पाउ, तिल १ पाउ, घ्यु १ पाउ, भेली र मिश्री अलिकति
13. ब्राह्मण वरणीका लागीः आसनी वा रामनाम च्याधर
14. अबिर र केशरी १/१ पोका, ध्वजा ५ जोर, काँचो नरिवल, सिन्दुर, अलिकती पहेँलो तोरी