सन्तोषी माताको व्रत बस्नाले घरमा सुख, शान्ति, धनधान्य र मनोकामना पूरा हुन्छ। यो व्रत विशेष गरी महिलाहरूले शुक्रवारका दिन बस्ने गर्दछन्। सन्तोषी माताको व्रतविधि अलि जटिल र नियमबद्ध हुन्छ, जसमा अमिलो वस्तुहरू खान र अमिलोको बिरुवाको नजिक आफू र आफ्नो परिवार पनि जानु हुँदैन।
- स्नान र संकल्प: शुक्रवार बिहान सबेरै उठेर स्नान गरी सफा वस्त्र (सम्भव भए रातो वा पहेंलो) धारण गर्नुहोस्। पूजा कोठा वा कुनै पवित्र स्थानमा माता सन्तोषीको तस्बिर स्थापना गर्नुहोस्। मनमनै आफ्नो मनोकामना सम्झिएर व्रतको संकल्प गर्नुहोस्।
- कलश र प्रसादको तयारी: माताको मूर्ति वा तस्बिर अगाडि एउटा जलले भरिएको कलश राख्नुहोस् र त्यो कलशको मुखमा आँपको पात राखेर माथि नरिवल राख्नुहोस्। माताको अगाडि एउटा ठूलो कचौरामा चना र सक्खरको प्रसाद चढाउनुहोस्।
- पूजा र कथा श्रवण: मातालाई सिन्दूर, चन्दन, अक्षता र फूल चढाउनुहोस्। धूप-दीप बालेर श्रद्धापूर्वक सन्तोषी माताको व्रत कथा पढ्नुहोस्। कथा भनिरहँदा आफ्नो हातमा अलिकति चना र सक्खर राख्नुहोस्।
आरती र जल विसर्जन
कथा सकिएपछि हातमा भएको चना-सक्खर माताको कचौरामा मिसाइदिनुहोस्। माताको आरती गर्नुहोस्। पूजा सकिएपछि कलशको जललाई घरको कुना-कुनामा छर्किनुहोस् र बाँकी जल तुलसीको बोटमा चढाइदिनुहोस्।
- पूजामा चढाएको चना र सक्खरलाई नै मुख्य प्रसादको रूपमा ग्रहण गर्नुपर्छ।
व्रतका कडा नियमहरू (विशेष ध्यान दिनुपर्ने कुरा)
- अमिलो खानु हुँदैन: व्रत बस्ने व्यक्तिले भुलेर पनि कागती, अमिलो अचार, दही, टमाटर, वा इमली जस्ता अमिला चिजहरू खानु हुँदैन।
- परिवारलाई पनि अमिलो निषेध: जुन घरमा सन्तोषी माताको व्रत बस्ने गरिन्छ, त्यो दिन घरका अन्य सदस्यहरूले पनि घरभित्र अमिलो खानु वा ल्याउनु हुँदैन।
- क्रोध र निन्दा नगर्ने: व्रतको दिन मन शान्त राख्ने, कसैको ईर्ष्या वा निन्दा नगर्ने र घरमा झगडा नगर्ने।
उद्यापन (व्रतको समापन)
आफ्नो मनोकामना पूरा भएपछि वा कम्तीमा १६ वटा शुक्रवार व्रत बसिसकेपछि यो व्रतको उद्यापन (साङ्गे) गरिन्छ।
- उद्यापनको दिन अन्य शुक्रवार जस्तै विधिवत् पूजा गर्ने।
- यस दिन ८ जना बालकहरूलाई घरमा बोलाएर श्रद्धापूर्वक भोजन गराइन्छ।
- ध्यान दिनुहोस्: ती बालकहरूलाई खुवाउने भोजनमा पनि कुनै अमिलो पदार्थ हुनुहुँदैन र उनीहरूलाई दक्षिणा दिँदा पैसा दिनुको सट्टा फलफूल वा मिठाई दिनु पर्छ (ताकि उनीहरूले त्यो पैसाले बाहिर गएर अमिलो चीज नकिनून्)।
- बालकहरूलाई बिदा गरेपछि मात्र व्रत बस्ने व्यक्तिले प्रसाद र भोजन ग्रहण गर्नुपर्छ।
माणिक
मोती
मुँगा
पन्ना
पुष्पराज
हिरा
ओपल
नीलम
गोमेद
लहसुनीया
सूर्य ग्रह
चन्द्र ग्रह
मंगल ग्रह
बुध ग्रह
बृहस्पति ग्रह
शुक्र ग्रह
शनि ग्रह
राहु ग्रह
केतु ग्रह
मेष राशि
वृष राशि
मिथुन राशि
कर्कट राशि
सिंह राशि
कन्या राशि
तुला राशि
वृश्चिक राशि
धनु राशि
मकर राशि
कुम्भ राशि
मीन राशि
अश्विनी नक्षत्र
भरणी नक्षत्र
कृत्तिका नक्षत्र
रोहिणी नक्षत्र
मृगशिरा नक्षत्र
आर्द्रा नक्षत्र
पुनर्वसु नक्षत्र
पुष्य नक्षत्र
अश्लेषा नक्षत्र
मघा नक्षत्र
पूर्व फल्गुनी नक्षत्र
उत्तरा फल्गुनी नक्षत्र
हस्ता नक्षत्र
चित्रा नक्षत्र
स्वाति नक्षत्र
विशाखा नक्षत्र
अनुराधा नक्षत्र
ज्येष्ठा नक्षत्र
मुल नक्षत्र
पूर्वाषाढा नक्षत्र
सूर्य मन्त्र
चन्द्रमा मन्त्र
मंगल मन्त्र
बुध मन्त्र
बृहस्पति मन्त्र
शुक्र मन्त्र
शनि मन्त्र
राहु मन्त्र
केतु मन्त्र
मंगला मन्त्र
पिंगला मन्त्र
धान्या मन्त्र
भ्रामरी मन्त्र
भद्रिका मन्त्र
उल्का मन्त्र
सिद्धा मन्त्र
संकटा मन्त्र
गणेश मन्त्र
गणेशलाई प्रार्थना गर्ने मन्त्र
दियोलाई पूजा गर्ने मन्त्र
प्रदक्षिणा गर्ने मन्त्र
गणेश स्तुति श्लोक
ब्राह्मण गायत्री मन्त्र
ब्राह्मणी गायत्री मन्त्र
महालक्ष्मी मन्त्र
महा मृत्युंजय मन्त्र
शत्रु नाश गर्ने मन्त्र
बगलामुखी मन्त्र
पेट रोग निवारण मन्त्र
मुद्दामा विजय प्राप्त गर्ने मन्त्र
शरीरको रक्षा गर्ने मन्त्र
परिवारको रक्षा गर्ने मन्त्र
दुःख नाश गर्न देवी प्रार्थना
शत्रुको बुद्धिनाश गर्ने मन्त्र
शत्रुको बुद्धिनाश गर्ने मन्त्र
समस्याबाट मुक्ति पाउने मन्त्र
पञ्चदेव स्तुति
नवग्रह प्रार्थना
स्तुति प्रार्थना
बेलपत्र चढाउने मन्त्र
तुलसीपत्र चढाउने मन्त्र
सुशील श्रीमती प्राप्त मन्त्र
शत्रु मोहित गर्ने मन्त्र
श्री प्राप्ति मन्त्र
रक्षाबन्धन
गाई प्रार्थना मन्त्र
ब्राह्मणलाई टिका लगाइदिने मन्त्र
टिका लगाइदिँदा भन्ने मन्त्र
चरेखु लगाउँदा भन्ने मन्त्र
मन्दिर परिक्रमा गर्दा भन्ने मन्त्र
क्षमा प्रार्थना
यज्ञ समापन मन्त्र
जनै लगाउँदा भन्ने मन्त्र
शरीरबाट जनै निकाल्दा भन्ने मन्त्र
कुशको औँठी लगाउँदा भन्ने मन्त्र
कलश पूजा गर्ने मन्त्र
कलश प्रार्थना
गणेश मन्त्र
पितृ स्मरण मन्त्र
षोडश मातृका