वैदिक ज्योतिषमा रत्नहरूले ग्रहहरूको किरणहरू (ऊर्जा) लाई आकर्षित गरेर शरीरमा प्रवेश गराउँछ। यसले जीवनका विभिन्न पक्षहरू जस्तै स्वास्थ्य, धन, सफलता, प्रेम, र सुरक्षा प्रभावित गर्छ। नव रत्नहरू नवग्रहहरू (सूर्य, चन्द्र, मंगल, बुध, बृहस्पति, शुक्र, शनि, राहु, र केतु) सँग सम्बन्धित छन्। रत्नहरूले कमजोर ग्रहहरूलाई बलियो बनाउने, अशुभ दोष कम गर्ने, शक्ति र समृद्धि वृद्धि गर्दछ। रत्नलाई औँठी (Ring), लकेट (Locket) वा ब्रेसलेट (Bracelet) मा लगाउने गरिन्छ। रत्नले ग्रहहरूको ऊर्जा-प्रवाह, जीवनका समस्या समाधान, सफलता, मानसिक शान्ति, एकाग्रता र आध्यात्मिक उन्नति दिन्छ। कुनै ग्रह कमजोर भएमा वा अशुभ प्रभाव दिइरहेको अवस्थामा, त्यसको निवारण र ग्रहलाई बलियो बनाउन औषधिको रूपमा रत्न धारण गरिन्छ। स्वास्थ्य सुधार, मानसिक शान्ति, आत्मविश्वास बढाउने, नकारात्मक ऊर्जा हटाउने, भाग्य चम्काउने।

पृथ्वीमा पाइने यी बहुमूल्य प्राकृतिक खनिज वा पदार्थहरूले विशिष्ट ग्रहका किरणहरू अवशोषित गरेर मानव शरीरमा प्रवाहित गर्छन्, जसले व्यक्तिको भाग्य र जीवनशैलीमा सकारात्मक प्रभाव पार्दछ। रत्नको मुख्य उद्देश्य कमजोर तर शुभ ग्रहको आयु लम्ब्याउनु र उसबाट शुभ फल प्राप्त गर्नु हो। रत्नहरू ग्रहहरूको ऊर्जासँग जोडिएका हुन्छन् र तिनीहरूले मानव जीवनमा सकारात्मक वा नकारात्मक प्रभाव पार्छन्। रत्नहरू प्राकृतिक रूपमा पाइने खनिजहरू हुन् जसले ग्रहहरूको किरण वा ऊर्जालाई आकर्षित गरेर व्यक्तिको जीवनमा सन्तुलन ल्याउँछन्। ब्रह्माण्डमा रहेका ग्रहहरू (नवग्रहहरू) ले प्रत्येक व्यक्तिको जन्मकुण्डलीमा फरक-फरक प्रभाव पार्छन्। यदि कुनै ग्रह कमजोर वा अशुभ स्थितिमा छ भने, त्यसले जीवनमा समस्या जस्तै स्वास्थ्य समस्या, आर्थिक हानि, सम्बन्धमा तनाव वा करियरमा बाधा निम्त्याउन सक्छ। कमजोर ग्रहको ऊर्जा बढाउन वा अशुभ ग्रहको नकारात्मक प्रभाव कम गर्न रत्नहरू प्रयोग गरिन्छ।

ज्योतिषमा रत्नहरूलाई कर्मको नकारात्मक प्रभावलाई न्यूनीकरण गर्ने उपकरण मानिन्छ। तर, रत्न लगाउनुअघि ज्योतिषीबाट जन्मकुण्डली विश्लेषण गरेर मात्र सिफारिस गरिन्छ, किनकि गलत रत्नले उल्टो असर गर्न सक्छ। रत्नहरू सधैं प्राकृतिक र शुद्ध हुनुपर्छ, र तिनीहरूलाई विशेष मुहूर्तमा धारण गर्नुपर्दछ। 

रत्नको पौराणिक कथा
पौराणिक कथाअनुसार, समुद्र मन्थनका क्रममा निस्किएको अमृतको केही थोपा पृथ्वीमा खस्यो र तिनै थोपाबाट विभिन्न रत्नहरूको उत्पत्ति भएको मानिन्छ। अर्को कथाअनुसार, मह र्षि दधीचिको हड्डीबाट बनेको वज्रका केही टुक्रा पृथ्वीमा खसेर रत्नको खानीमा परिणत भए।

राशि र ग्रह अनुसार रत्नधारण

Note: माथिको तालिका अनुसार ग्रह र राशि अनुसारको मात्र रत्नहरू धारण गर्नुपर्छ। शत्रु राशिसँग पर्ने रत्नहरू धारण गर्नु हुँदैन। निश्चित औँला र वजनका रत्नहरू निश्चित धातुमा लगाउनाले चाँडै फल दिन्छ।

मुख्य विशेषता/लाभ

1. माणिक (सूर्य): राजकीय सम्मान, प्रशासनिक सफलता, साहस, आत्मविश्वास, नेतृत्व क्षमता, नाम-प्रतिष्ठा, स्वास्थ्य (हृदय र आँखा) सुधार
2. मोती (चन्द्र): मानसिक शान्ति, तनावमुक्ति, बल, बुद्धि, स्मरणशक्ति वृद्धि, भावनात्मक सन्तुलन, मानसिक स्वास्थ्य, मातृ सुख, राम्रो निद्रा
3. मूंगा (मंगल): साहस, आत्मविश्वास, ऊर्जा, रक्त सम्बन्धी रोग निवारण, जग्गा-जमिन लाभ
4. पन्ना (बुध): बौद्धिक क्षमता, स्मरणशक्ति, सञ्चार क्षमता, व्यापार उन्नति, पाचन प्रणाली सुधार, छाला रोग निवारण
5. पुखराज (बृहस्पति): ज्ञान, धन, सन्तान सुख, प्रसिद्धि, मान-सम्मान, शिक्षा र करियरमा सफलता, सन्तान लाभ, आध्यात्मिक उन्नति
6. हीरा/ओपल (शुक्र): भौतिक सुख-समृद्धि, वैवाहिक सुख, सौन्दर्य, प्रेम, कलात्मक क्षमता, धन प्राप्ति, यौन सामर्थ्य
7. नीलम (शनि): दीर्घायु, भाग्यवृद्धि, मिहिनेतमा सफलता, अनुशासन, कर्म सफलता, न्यायिक समस्या समाधान, अधिकार प्राप्ति। तर यो अत्यन्त प्रभावकारी रत्न भएकाले विशेष सल्लाह लिएर मात्र लगाउनु पर्छ
8. गोमेद (राहु): अवरोध हटाउने, छलकपटबाट बचाउने, विदेश यात्रा सफल, मानसिक भ्रम कम, मानसिक उथलपुथल कम गर्ने, अचानक लाभ
9. लहसुनिया (केतु): आध्यात्मिक उन्नति, रहस्यमय समस्या समाधान, अप्रत्याशित घटनाबाट बचाव, स्वास्थ्य (नसाहरू) सुधार
10. आर्थिक समृद्धिः सही रत्न धारण गर्नाले धन लाभ, व्यापार-व्यवसायमा उन्नति र आर्थिक स्थायित्व आउँछ।
11. अशुभ ग्रह परित्यागः कुण्डलीका तेस्रो, छैटौं, सातौं, आठौं र बाह्रौं भावका स्वामी ग्रहको रत्न कहिल्यै लगाउनु हुँदैन।
12. धातुको छनोटः रत्न सधैं त्यससँग सम्बन्धित धातुमा जडेर लगाउनु पर्छ। जस्तैः मोती चाँदीमा, माणिक, नीलम, हीरा सुनमा, गोमेद पञ्चधातुमा।
13. शुद्धिकरण र मन्त्रः रत्न धारण गर्नुअघि गंगाजल वा दूधले पखाली, सम्बन्धित ग्रहको मन्त्र जप गरी (उदाः ॐ शं शनैश्चराय नमः) प्राण प्रतिष्ठा गर्नुपर्छ।
14. एकै साथ नलगाउनेः केही रत्नहरू एक अर्काका विरोधी हुन्छन्। जस्तैः मुगा र नीलम, नीलम र माणिक, लहसुनिया र हीरा सँगै लगाउनु हुँदैन।
15. टुटेको रत्नः कहिल्यै पनि टुटेको, फुटेको वा खण्डित रत्न धारण गर्नु हुँदैन।
16. वजन र आकारः रत्नको वजन ग्रहको आवश्यकता र अंश अनुसार हुनुपर्छ, व्यक्तिको तौल अनुसार होइन।